କସ୍ମାଦେଷ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କିଂ ମୂଲଃ କିମୁପାଧିକଃ
ଏହି ଆଲୋକ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? କ'ଣ ଏହାର ମୂଳ, କ'ଣ ଏହାର କାରଣ?
କିଯାନଵଧିରେତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଵକ୍ତିର୍ଯଗଧୋର୍ଧ୍ଵତଃ
ଏହାର ପ୍ରସାର କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚାରିଦିଗରେ, ତଳ ଓ ଉପରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି?
ତଦେତଦଖିଲଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ମନଃ ପର୍ଯୁତ୍ସୁକଂ ମୁହୁଃ
ଏଭଳି, ଏହି ସବୁ କଥା ଜାଣିବାକୁ ମନ ଏବେ ବାରମ୍ବାର ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି।
ଇତି ଚିଂତାଭରାକ୍ରାଂତୌ ତେଜଃସ୍ତଂଭାଵଲୋକନାତ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାର ଭାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ତେଜର ଥମ୍ଭକୁ ଦେଖି,
ଅଭାଷତ ଚ ଗୋଵିଂଦଃ ସୁତରାମେଵ ଗର୍ଵିତମ୍
ଗୋବିନ୍ଦ ଅଧିକ ଗର୍ବିତ ହୋଇ କହିଲେ,
ସତ୍ଯମେଵ ପରୀକ୍ଷାଯୈ ନିକଷଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ୟରେ, ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଅବସର ଆସିଛି।
ଅମୁଷ୍ଯ ତେଜସାଂ ରାଶେରପରିଚ୍ଛେଦ୍ଯସଂପଦଃ
ଏହି ତେଜର ଏତେ ଏକା ଏକି ରାଶି, ଯାହାର ସୀମା ଜଣାଯାଏନାହିଁ,
ଯଃ ପଶ୍ଯେନ୍ମୂଲମଗ୍ରଂ ଵା ତେଜସୋସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ
ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଲୋକର ମୂଳ କିମ୍ବା ଶିର ଯିଏ ଦେଖିପାରିବ,
ତେଜସୋତିମହତୋ ବଭୂଵତୁଃ ସ୍ପର୍ଧଯା ଵିରଚିତୋଦ୍ଯମୌ ମିଥଃ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକାପେକା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ଭେଜେ ଵିରଂଚିସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୀତି କୃତୋଦ୍ଯମଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵାରାହଂ ଵିଗ୍ରହଂ ଦୃଢଵିଗ୍ରହଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଦୃଢ଼ ଦେହରେ ରହି, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ମୂଲଂ ତସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରତ୍ଯାଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସୁକଃ
ସେ ତାହାର ମୂଳକୁ ଚିହ୍ନି, ଫେରିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଵିଦାରଯନ୍ସ ପୋତ୍ରେଣ ଭୂତଧାତ୍ରୀମଵାଙ୍ମୁଖଃ
ତଳକୁ ମୁହଁ କରି, ବରାହ ନାକରେ ଭୂମିକୁ ଫାଟିଦେଲେ।
କ୍ରୀଡାକ୍ରୋଡକଠୋରେଣ କଂଠଘୋଷେଣ ପୂରଯନ୍
ତାଙ୍କର ଖେଳା କ୍ରୋଡ ଦ୍ୱାରା ହୁଏଥିବା କଠୋର ଗଳା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଭରିଗଲା।
ଵିଵେଶ ଯତ୍ରଯତ୍ରାସୌ ତତ୍ରତତ୍ର ତଥାସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସେଉଁଠି ଏହା ସେହିପରି ଭାବରେ ବସିଥିଲା।
ଵିଦାରିତାନ୍ମହୀରଂଧାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯଂତ ଭୋଗିନଃ
ଭୂମିର ଫାଟି ଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ସର୍ପମାନେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ହେମାଦ୍ରେର୍ମୂଲ କନ୍ଦ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ଏହାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ର ମୂଳ କନ୍ଦ ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ଆରାଦ୍ଵସୁନ୍ଧରାଗୁଲ୍ଫେ ଧୁରଂଧରତଯା ସ୍ଥିତାଃ
ଦୂରରୁ ଭୂମିର ଗୁଳ୍ଫ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସେମାନେ ଭାର ବହିବାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ମଧୁଦ୍ଵିଷା ଚ ସ ମହାନ୍ମଂଡୂକୋଽପି ଵିଲୋକିତଃ 1.3.2.11.
ସେଉଁଠି ମଧୁର ଶତ୍ରୁ ଓ ଏକ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡା ବେଉଁ ଦେଖାଯିଲା।
ଆଧାରଶକ୍ତିମପି ତାମଭ୍ଯପଶ୍ଯଦଧୋକ୍ଷଜଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭାର ବହିବା ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅତଲଂ ଵିତଲଂ ଚୈଷ ସୁତଲଂ ନିତଲଂ ତଥା
ସେ ଅତଳ, ବିତଳ, ସୁତଳ ଓ ନିତଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ସପ୍ତ ପାତାଲାନପି ଵାରିଜଲୋଚନଃ
ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ୍ ସପ୍ତ ପାତାଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅତ୍ଯଗାଦ୍ଭୋଗଵତ୍ଯାଖ୍ଯାଂ ପୁରୀଂ ଵୈରୋଚନୀମପି
ସେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ଭାଇରୋଚନୀ ସହରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଇଦଂ ଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟମିତ୍ଯୁପାରୂଢକୌତୁକଃ
ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିବା କୌତୁକରେ ସେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, 'ଏହା ଦେଖିଛି, ଏହା ଦେଖିଛି।'
ଅଧସ୍ତାଦପି ଗାଢେନ ପଯୋଧେସ୍ତେନ ପୋତ୍ରିଣା
ତଳକୁ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘନ ମହାସାଗରକୁ ଫାଟିଦେଲେ।
ଦଲିତା କେଵଲଂ ପୃଷ୍ଵୀ ପାଥୋରାଶିର୍ଵିଲୋଲିତଃ
କେବଳ ଭୂମି ଫାଟିଗଲା, ମହାସାଗର ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଉତ୍ପାତିତ ହେଲା।
ଇତ୍ଥଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଭ୍ରାଂତ୍ଯା ସଂଭ୍ରାଂତମାନସଃ
ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଭୂଲି ରହିଲା।
ଅଵରୁଗ୍ଣଖୁରଃ କ୍ଷୁଣ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଵିଗ୍ରହଃ
ତାଙ୍କର ଖୁର ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଦେହ ଭାଙ୍ଗିବା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରାଂତ୍ଯା ନିଶ୍ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ତାଦୃଗ୍ଦର୍ପୋ ଵିଶୃଂଖଲଃ 1.3.2.11.
କ୍ଲାନ୍ତିରେ ତିନି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ଅନିର୍ଵ୍ଯୂଢପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽପି ପ୍ରତ୍ଯାଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସକଃ
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହୋଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।