ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପରିପୃଚ୍ଛଯେଶଃ ସର୍ଵାନିତ୍ଥଂ କୃତାଦରାନ୍
ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜାଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦେଵଃ ସୌଧଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି ନିଜ ଦୁର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଧ୍ଯେ ମାର୍ଗଂ ସ ଚିଂତୋଭୂଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସତ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା
ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟବାନ ପିତା ଦକ୍ଷ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଅତୀଵ କ୍ଷୁବ୍ଧଚିତ୍ତୋଭୂନ୍ମଂଦରାଘାତତୋଽବ୍ଧିଵତ୍
ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମଥିତ ହେବା ପରି।
ଅତୀଵଗର୍ଵିତୋ ଜାତଃ ସତୀ ମେ ପ୍ରାପ୍ଯ କନ୍ଯକାମ୍
ମୋର କନ୍ୟା ସତୀକୁ କନ୍ୟା ଭାବରେ ପାଇଁ, ସେ ବହୁତ ଅଭିମାନୀ ହେଲେ।
କିଂ ଵଂଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଷ କିଂ ଗୋତ୍ରଃ କିଂ ଦେଶୀଯଃ କିମାତ୍ମକଃ
ତାଙ୍କର ବଂଶ କଣ, ଗୋତ୍ର କଣ, ଦେଶ କଣ, ସ୍ବଭାବ କଣ?
ନ ପ୍ରାଯଶସ୍ତପସ୍ଵ୍ଯେଷ କ୍ଵ ତପଃ କ୍ଵାସ୍ତ୍ରଧାରଣମ୍
ସେ କ୍ଷୁଦ୍ର ତପସ୍ବୀ—ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କେଉଁଠି?
ଅସୌ ନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ଯାତ୍କୃତପାଣିଗ୍ରହ ସ୍ଥିତିଃ 4.2.87.
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନୁହେଁ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି।
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋ ଵେଦୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯମୁମ୍
ଏହିଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବେଦକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କ୍ଷତାତ୍ସଂତ୍ରାଣନାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ତତ୍କ୍ଵାସ୍ମିନ୍ପ୍ରଲଯପ୍ରିଯେ
ଆଘାତ ପାଇଥିବାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରୁ କ୍ଷତ୍ର ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି। ଏଠାରେ, ପ୍ରିୟେ, ସେ ସୁରକ୍ଷା କେଉଁଠି ଅଛି?
ଶୂଦ୍ରୋପି ନ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଯୋ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ଏହିଜଣେ ସାଧାରଣ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାଗମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଜ୍ଞାଯେତ ସ୍ଥାଣୁଃ ପ୍ରକୃତିଵର୍ଜିତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବା ଯାଉଚି; କେବଳ ଅଚଳ ଥିବା ଜଣେ ସ୍ୱଭାବହୀନ।
ଯୋଷାପି ନ ଭଵେଦେଷ ଯତୋସୌ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାନନଃ
ଏହିଜଣେ ଜଣେ ଜଣା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଗୋଟିଏ ଦାଢ଼ି ଓ ଗୋଫ ଅଛି।
ବାଲୋପି ନ ଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋଽଯଂ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ଏହିଜଣେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବହୁ ବର୍ଷର।
ଅତୋ ଯୁଵତ୍ଵଂ ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ନୂନଂ ଚିରଂତନେ
ତେଣୁ ଏଠାରେ ଯୁବକତ୍ୱ ଅନୁମାନ କରାଯିବ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ପ୍ରାଚୀନ ନୁହଁନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ସଂହରେତ୍ପ୍ରାଂତେ ତଥାପି ଚ ନ ପାତକୀ
ଯଦିଓ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନାଶ କରିଦେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ପାପୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅହୋ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଜଟିଲସ୍ଯାଦ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ 4.2.87.
ହାଁ! ଆଜି ଏହି ଜଟାଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ବଡ଼ ସାହସ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି।
ଏଵଂଭୂତା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ମାତାପିତୃଵିଵର୍ଜିତାଃ
ମାତା-ପିତା ହୀନ ଲୋକମାନେ ଏଭଳି ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚାରିଣୋଽନାଥାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵାଭିମାନିନଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହାନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ଗର୍ବିତ।
ଜାମାତୄଣାଂ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂ ପ୍ରାଯଶୋ ଗର୍ଵଭାଜନମ୍
ଜାମାତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି; ସାଧାରଣତଃ ସେମାନେ ଗର୍ବର ପାତ୍ର।
ଦ୍ଵିଜରାଜଃ ସ ଗର୍ଵିଷ୍ଠୋ ରୋହିଣୀପ୍ରେମନିର୍ଭରଃ
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ରାଜା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗର୍ବିତ, ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ଯାହଂ ଗର୍ଵସର୍ଵସ୍ଵଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯେଵ ଶୂଲିନଃ
ମୁଁ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗର୍ବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେବି।
ତଥାସ୍ଯାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ମାନହାନିଂ ଚ ସର୍ଵତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରାଇଦେବି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵଭଵନଂ ଦେଵାନାଜୁହାଵ ସଵାସଵାନ୍
ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଭଵଂତୁ ଯଜ୍ଞସଂଭାରାନାନଯଂତୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଆଣନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଆସନ୍ତୁ।
ମହାକ୍ରତୂପଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷମେଵ ଚ
ମହାଯଜ୍ଞର ଦର୍ଶକ ଓ ଯଜ୍ଞ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣନ୍ତୁ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମହାଧ୍ଵରଃ 4.2.87.
ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅନୀଶ୍ଵରାଂସ୍ତତୋ ଵେଧା ଵ୍ଯାଜଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏକ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖାଇ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯଜ୍ଞଟି ତାଙ୍କ ଅଧିପତି ବିନା ରହିଗଲା।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ସମାଯାତାନ୍ସତୀଶ୍ଵରଵିଵର୍ଜିତାନ୍
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସତୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ବିନା ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ହି ଶୁଭୋଦର୍କମିଚ୍ଛନ୍ପ୍ରୋଵାଚ ଚେତି ଵୈ ଦଧୀଚିରୁଵାଚ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ଦଧିଚି ଏଭଳି କହିଲେ: