ଇଦଂ ଧର୍ମେଶ୍ଵରାଖ୍ଯାନଂ ଯଃ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ନରୋତ୍ତମଃ
ଏହି ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଯିଏ ଶୁଣିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ,
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵିଶେଷେଣ ଧର୍ମେଶାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ବିଶେଷକରି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମେଶ୍ୱର କଥା,
ଧର୍ମାଖ୍ଯାନମିଦଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ଦୂରସ୍ଥିତଃ ସୁଧୀଃ
ଏହି ଧର୍ମ କଥା ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶୁଣିଲେ,
ରାଜ୍ଞ୍ଯୁଵାଚ ଅଵଧେହି ଧରାନାଥ କଥଯାମି ଯଥାତଥମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ, ମୁଁ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ ସବୁ କଥା କହିବି।
ପୁରା ପୁରଃ ଶ୍ରୀଦପତ୍ନ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀମୁଖ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁନା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଧନର ଦେବତାଙ୍କର ମହିମାମୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦରା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଚୀର୍ଣଂ ଚାଥ ତଯା ଦେଵ୍ଯା ପୁତ୍ରୋଭୂନ୍ନଲକୂବରଃ
ତାପରେ, ସେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରାଯିବା ପରେ, ନଳକୁବେର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵିଧିନାପ୍ଯତ୍ର ସଂପୂଜ୍ଯା ଗୌରୀ ସର୍ଵଵିଧାନଵିତ୍
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବିଧି ବିଧାନ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ତୃତୀଯାଯାଂ ଶୁକ୍ଲାଯାଂ କଲଶୋପରି
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ଏକ କଳଶ ଉପରେ—
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନଵୀନଂ ଚ ରଜନୀରାଗରଂଜିତମ୍
ଅଭିଜ୍ଞାତ ଓ ନୂତନ, ରାତିରେ ଖିଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିତ, ଅଭିନ୍ନ ଥିବା—
ତସ୍ଯୋପରି ଶୁଭଂ ପଦ୍ମଂ ରଵିରଶ୍ମିଵିକାସିତମ୍
ସେହି କଳଶ ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଖିଲିଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ରତ୍ନପଟ୍ଟାବଂରାଦିଭିଃ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ, ରତ୍ନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଗଂଧୈଶ୍ଚଂଦନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ପୂର ମୃଗନାଭିଭିଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଚନ୍ଦନ, କପୂର ଓ କସ୍ତୂରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଧୂପୈରଗୁରୁମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ରମ୍ଯେ କୁସୁମମଂଡପେ 4.2.83.
ଅଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ ଦ୍ୱାରା, ରମଣୀୟ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ହସ୍ତମାତ୍ରମିତେ କୁଂଡେ ଜାତଵେଦସ ଇତ୍ଯୃଚା
ହାତର ଆକାର ଏକ କୁଣ୍ଡରେ, ଜାତବେଦସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—
ସହସ୍ରକମଲାନାଂ ଚ ସ୍ମେରାଣାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ହି
ସେଠାରେ, ଏକ ହଜାର ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ନିଜେ ଦେଇ—
ଦଦ୍ଯାଦାଚାର୍ଯଵର୍ଯାଯ ସାଲଂକାରାଂ ସଲକ୍ଷଣାମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ପଦ୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାତ୍ଵା ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯାଚାର୍ଯମାଦୃତଃ
ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଆଦର ସହିତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୋପସ୍କରାଂ ଚ ତାଂ ମୃର୍ତିମାଚାର୍ଯାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ସେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଵିଶ୍ଵଵିଧାନଜ୍ଞେ ଵିଧେ ଵିଵିଧକାରିଣି
ବିଶ୍ୱର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ସହସଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵାଥ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଥମେତଦ୍ଵ୍ରତଂ ରାଜଂଶ୍ଚିକୀର୍ଷାମି ତ୍ଵଯା ସହ
ଏଭଳି, ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ତୁମ ସହିତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଇତି ଭୂପାଲଵର୍ଯେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂହୃଷ୍ଟଚେତସା
ଏହିପରି ଭୂପାଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତଯାଥ ପ୍ରାର୍ଥିତା ଗୌରୀ ଗର୍ଭିଣ୍ଯା ଭକ୍ତିତୋଷିତା 4.2.83.
ସେଠାରେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗୌରୀ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ଜାତମାତ୍ରୋ ଵ୍ରଜେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୁନଗଯାତି ଚାତ୍ର ଵୈ
ସେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ, ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସିବେ।
ଵିନୈଵ ସ୍ତନ୍ଯପାନେନ ଷୋଡଶାବ୍ଦାକୃତିଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ପିଉନାହିଁ, ଏକ କ୍ଷଣରେ ସେ ଷୋଳ ବର୍ଷର ଯୁବକ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିବେ।
ମୃଡାନ୍ଯାପି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ରାଜ୍ଞୀ ଭକ୍ତ୍ଯାତିତୁଷ୍ଟଯା
ମୃଡାନୀ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ରାଣୀ ଭକ୍ତିରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ହିତୈରମାତ୍ଯୈରଥ ସା ଵିଜ୍ଞପ୍ତାରିଷ୍ଟସଂସ୍ଥିତା
ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଠି, ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସା ମଂତ୍ରିଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ କେଵଲଂ ପତିଦେଵତା
ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ କେବଳ ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମନେ କଲେ।
ଧାତ୍ରେଯିକାଂ ସମାକାର୍ଯ ପ୍ରାହେଦଂ ସା ନୃପାଂଗନା
ଧାତ୍ରୀକୁ ଡାକି ରାଜମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଦଗ୍ରେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାମୁଂ ବାଲଂ ଧାତ୍ରେଯିକେ ଵଦ
ଶିଶୁଟିକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଧାତ୍ରୀକୁ କହିଲେ: