ମାଘ କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନିଶି ଜାଗୃଯାତ୍
ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ଯଶ୍ଚୈତ୍ର୍ଯାଂ କର୍ତା ମହୋତ୍ସଵମ୍
ଯିଏ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀରେ ମହୋତ୍ସବ କରେ—
କଥଯିତ୍ଵେତି ଦେଵେଶସ୍ତତ୍କୃତ୍ତିଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ
ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମହାମହୋତ୍ସଵୋ ଜାତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନହନି କୁଂଭଜ
ସେହି ଦିନ, ଘଡ଼ାର ପୁଅ, ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା।
ଯତ୍ରଚ୍ଛତ୍ରୀକୃତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ଶୂଲମାରୋପ୍ଯ ଭୂତଲେ
ସେଠାରେ, ଦାନବଟିକୁ ଜୟ କରି, ତାକୁ ଭୂମିରେ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍କୁଂଡେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ସେଇ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ,
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ କାକା ହଂସତ୍ଵମାପନ୍ନାସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ ।। 4.2.68.
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ସେ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ କାଉଁ ହଁସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଏକଦା କୃତ୍ତିଵାସେ ତୁ ଚୈତ୍ର୍ଯାଂ ଯାତ୍ରାଽଭଵତ୍ପୁରା
ଏକଦିନ କୃତ୍ତିବାସରେ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଏକ ଯାତ୍ରା ହେଇଥିଲା।
ବହୁଦେଵଲକୈର୍ଵିପ୍ର ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପକ୍ଷିଣୋ ମିଲନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଦେଖି ଅନେକ ଭକ୍ତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ବଲିପୁଷ୍ଟୈରପୁଷ୍ଟାଂଗା ରଟତଃ କରଟାଃ କଟୁ
କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେହି ଦୁର୍ବଳ ଦେହ ଥିବା କାଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କର୍କଶ ଭାବେ ଡାକୁଥିଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନା ନ୍ଯପତଂସ୍ତସ୍ମିନ୍କୁଂଡେ ନଭୋଂଗଣାତ୍
ସେମାନେ ମାରାଯାଇ, ଆକାଶରୁ ତାହା କୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଵଂତସ୍ତତ୍ରତ୍ଯା ଯାତ୍ରାଯାଂ ମିଲିତା ଜନାଃ
ସେଠାରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅସ୍ମାସୁ ଵୀକ୍ଷମାଣେଷୁ କାକାଃ କୁଂଡେତ୍ର ଯେ ପତନ୍
ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେଇ କାଉଁମାନେ ଯେଉଁମାନେ କୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲେ—
ହଂସତୀର୍ଥଂ ତଦାରଭ୍ଯ କୃତ୍ତିଵାସ ସମୀପତଃ
ସେହି ସମୟରୁ, କୃତ୍ତିବାସ ନିକଟରେ ଏହାକୁ 'ହଁସତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଜଣାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅତୀଵ ମଲିନାତ୍ମାନୋ ମହାମଲିନ କର୍ମଭିଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାଲିନ୍ୟ ଭରା ଚିତ୍ତ ଓ ଖରାପ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
କାଶ୍ଯାଂ ସଦୈଵ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ହଂସତୀର୍ଥକେ
କାଶୀରେ ସଦା ବସିବା ଓ ହଁସତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
କାଶ୍ଯାଂ ଲିଂଗାନ୍ଯନେକାନି ମୁନେ ସଂତି ପଦେପଦେ 4.2.68.
ମୁନି, କାଶୀରେ ପ୍ରତି ପଦେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ସମାରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଭକ୍ତି ଭରା ମନରେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ,
ଜପୋ ଦାନଂ ତପୋ ହୋମସ୍ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍
ଜପ, ଦାନ, ତପ, ହୋମ, ପିତୃତର୍ପଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା—
ତୀର୍ଥଂ ତ୍ଵନାଦିସଂସିଦ୍ଧମେତତ୍କଲଶସଂଭଵ
ଘଡ଼ାର ପୁଅ, ଏହି ତୀର୍ଥ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଅଛି।
ଏତାନି ସିଦ୍ଧଲିଂଗାନିଚ୍ଛନ୍ନାନି ସ୍ଯୁର୍ଯୁଗେଯୁଗେ
ଏହି ସିଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ।
ହଂସତୀର୍ଥସ୍ଯ ପରିତୋ ଲିଂଗାନାମଯୁତଂ ମୁନେ
ହଂସତୀର୍ଥର ଚାରିପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ମୁନି ।
ଏକୈକଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ନୃଣାମଵିମୁକ୍ତନିଵାସିନାମ୍
ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲିଙ୍ଗ ଅବିମୁକ୍ତ ରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।
ଲୋମଶେଶଂ ମହାଲିଂଗଂ ଲୋମଶେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଲୋମଶେଶ ନାମକ ବଡ଼ ଲିଙ୍ଗଟି ଲୋମଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
ମାଲତୀଶଂ ଶୁଭଂ ଲିଂଗଂ କୃତ୍ତିଵାସୋତ୍ତରେ ମହତ୍
କୃତ୍ତିବାସର ଉତ୍ତରେ ମାଲତୀଶ ନାମକ ଶୁଭ ଏବଂ ବଡ଼ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ।
ଅଂତକେଶ୍ଵର ସଂଜ୍ଞଂ ଚ ଲିଂଗଂ ତଦ୍ରୁଦ୍ରଦିକ୍ସ୍ଥିତମ୍
ଅଂତକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ରୁଦ୍ର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଜନକେଶଂ ମହାଲିଂଗଂ ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଜ୍ଞାନଦଂ ପରମ୍ 4.2.68.
ତାହାର ପାଖରେ ଜନକେଶ ନାମକ ବଡ଼ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ ।
ତଦୁତ୍ତରେ ମହାମୂର୍ତିରସିତାଂଗୋସ୍ତି ଭୈରଵଃ
ତାହାର ଉତ୍ତରେ ବଡ଼ ଆକାରର, କଳା ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଭୈରବ ଅଛି ।
ଶୁଷ୍କୋଦରୀ ଚ ତତ୍ରାସ୍ତି ଦେଵୀ ଵିକଟଲୋଚନା
ସେଠି ଶୁଷ୍କୋଦରୀ ନାମକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର ।
ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋସ୍ତି ଵେତାଲସ୍ତସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ନୈର୍ଋତେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ବ ନାମକ ୱେତାଳ ଅଛି ।