ଉପନୀଯ ଚ ଵୈ ଶିଷ୍ଯଂ ଵେଦମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେତେବେଳେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କୁ ବେଦ ପଢ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଯୋଧ୍ଯାପଯେଦେକଦେଶଂ ଶ୍ରୁତେରଂଗାନ୍ଯଥାପି ଵା
ଯିଏ ଶ୍ରୁତିର ଏକ ଅଂଶ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଇଥାଏ—
ଯଥାଵିଧି ନିଷେକାଦି ଯଃ କର୍ମ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧେଯଂ ପାକଯଜ୍ଞାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକାନ୍ମଖାନ୍
ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ପାକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଭଳି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦେବା—
ଉପାଧ୍ଯାଯାଦ୍ଦଶାଚାର୍ଯ ଆଚାର୍ଯାତ୍ତୁ ଶତଂ ପିତା
ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଦଶ ଗୁଣା, ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଶତ ଗୁଣା, ଓ ପିତାଙ୍କୁ—
ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ବାହୁଜାନାଂ ତୁ ଵୀର୍ଯତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ପଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଵପ୍ନେ ସିକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ଵିଜଃ ଶୁକ୍ରମକାମତଃ 4.1.36.
ଯଦି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅଚେତନରେ ଶୁକ୍ର ସ୍ରାବ କରେ—
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାନାଂ ଚ ଵେଦଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଵତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ଅକୃତ୍ଵା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଣମସମିଧ୍ଯ ହୁତାଶନମ୍
ଭିକ୍ଷା ନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଉନାଇ ହବନ ନ କରି,
ଯଥେଷ୍ଟଚେଷ୍ଟୋ ନଭଵେଦ୍ଗୁରୋର୍ନଯନଗୋଚରେ
ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଭିତରେ ଥିଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୁନିଂଦାଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ପରିଵାଦସ୍ତୁ ଯତ୍ର ଚ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପବାଦ ହୁଏ,
ଖରୋ ଗୁରୋଃ ପରୀଵାଦାଚ୍ଛ୍ଵା ଭଵେଦ୍ଗୁରୁନିଂଦକଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ଅପବାଦ କଲେ ଗଧା ହେବାକୁ ପଡେ, ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କଲେ କୁକୁର ହେବାକୁ ପଡେ।
ନାଭିଵାଦ୍ଯା ଗୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଂଘ୍ରୀ ଯୁଵତୀ ସତୀ
ଗୁରୁଙ୍କ ଝିଅ, ଯଦିଓ ଯୁବତୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଲା ପରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଭାଵଶ୍ଚଂଚଲଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୋଷଃ ପୁଂସାମତଃ ସ୍ମୃତଃ
ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ପୁରୁଷମାନେ ଦୋଷ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଵାଂସମପ୍ଯଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଯତସ୍ତାଧର୍ଷଯଂତ୍ଯଲମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ସେମାନେ ଶିକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅଶିକ୍ଷିତ, ସବୁକୁ ସହଜରେ ବଶ କରିପାରନ୍ତି।
ନ ମାତ୍ରା ନ ଦୁହିତ୍ରା ଵା ନ ସ୍ଵସ୍ରୈକାଂତଶୀଲତା
ମାଆ, ଝିଅ କିମ୍ବା ଭଉଣୀ ସହିତ କେବେ ଏକାକି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଖନନ୍ଯଦ୍ଵଦ୍ଭୂମେର୍ଵାର୍ଯଧିଗଚ୍ଛତି 4.1.36.
ମଣିଷ ଯେପରି ଭୂମି ଖନି ଜଳ ପାଏ, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସଫଳତା ମିଳେ।
ଶଯାନମଭ୍ଯୁଦଯତେ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଚେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୁଅଉଥିବା ବେଳେ ସ୍ଵପ୍ନ ଦୋଷ ହୁଏ,
ସୁତସ୍ଯ ସଂଭଵେ କ୍ଲେଶଂ ସହେତେ ପିତରୌ ଚ ଯତ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାବେଳେ ମାଆ ବାପା ଯେତେ ଦୁଃଖ ସହନ କରନ୍ତି,
ଅତସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରପି ଚ ସର୍ଵଦା
ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷା ପରମଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କ ସେବାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରୀନେଵାମୂନ୍ସମାରାଧ୍ଯ ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାନ୍ସ ଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ତିନି ଲୋକ ଜିତିପାରେ।
ଭୂର୍ଲୋକଂ ଜନନୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ତଥା ପିତୁଃ
ମାଆଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ପୃଥିବୀ ଲୋକ, ବାପାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମଧ୍ୟମ ଲୋକ ମିଳେ।
ଏତଦେଵ ନୃଣାଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵେଦାନ୍ଵେଦୌ ଵା ଵେଦଂ ଵାପି କ୍ରମାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ବେଦ, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ବେଦ ଶିଖିଥାଏ,
ଅଵିପ୍ଲୁତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵେଶାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଅଟୁଟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରହେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
କାଶୀପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ଭଵେଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାନ୍ନିର୍ଵାଣମୃଚ୍ଛତି 4.1.36.
କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଲେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଏହି ଜ୍ଞାନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାଏ।
ସଦାଚାରୋ ଗୃହେ ଯଦ୍ଵନ୍ନ ତଥାସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମାଂତରେ
ଘରେ ଯେପରି ସଦାଚାର ରହିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର।
ଗୃହାଶ୍ରମାତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି ଯଦି ପତ୍ନୀଵଶଂଵଦା
ଘରେ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଯଦି ଜନାନୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶୁଣିବା।
ଆନୁକୂଲ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ଚେତ୍ତ୍ରିଦିଵେନାପି କିଂ ତତଃ
ଯଦି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହଯୋଗୀ ହେବେ, ତେବେ ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଗର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।