ପ୍ରୋକ୍ତୋସାଵୁପକୁର୍ଵାଣୋ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତତ୍ର ନୈଷ୍ଠିକଃ
ସେ 'ଉପକୁର୍ବାଣ' ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ 'ନୈଷ୍ଠିକ' ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
ଗୃହାଶ୍ରମଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଭାକ୍
ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ,
ଅନାଶ୍ରମୀ ନ ତିଷ୍ଠେତ ଦିନମେକମପି ଦ୍ଵିଜଃ
ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ବିନା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜପଂ ହୋମଂ ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ପିତୃତର୍ପଣମ୍
ଜପ, ହୋମ, ବ୍ରତ, ଦାନ, ଅତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ—
ମେଖଲାଜିନଦଂଡାଶ୍ଚ ଲିଂଗଂ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ମେଖଳା, ଅଜିନ ଓ ଦଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ।
ତ୍ରିଦଂଡାଦି ଯତେରୁକ୍ତମୁପଲକ୍ଷଣମତ୍ର ଵୈ
ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ଏଠାରେ ଯତିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଜୀର୍ଣଂ କମଂଡଲୁଂ ଦଂଡମୁପଵୀତାଜିନେ ଅପି
ପୁରୁଣା କମଣ୍ଡଳୁ, ଦଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର କିମ୍ବା ଅଜିନ—
ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ଷୋଡଶେ ଵର୍ଷେ କେଶାଂତକର୍ମ ଚ କ୍ରମାତ୍ 4.1.36.
ଷୋଳ ରୁ ଅଠରେ ବୟସରେ କେଶ ଛେଦନ କ୍ରମାନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।
ତପୋ ଯଜ୍ଞ ଵ୍ରତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ମାଚ୍ଛୁଭକର୍ମଣଃ
ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରତ ଏସବୁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ।
ଵେଦାରଂଭେ ଵିସର୍ଗେ ଚ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣଵଂ ସଦା
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ସଦା ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦସ୍ଯ ଵଦନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିପଦା ପରା
ବେଦର କଥା ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ଯାହା ତିନି ପଦରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ।
ସହସ୍ରଂ ସାଧିକଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିକମୈତଜ୍ଜପନ୍ଯମୀ
ଏହାର ଜପ କିଛି ଅଧିକ ହଜାର ଓ ତିନିଥର ହେଉଛି।
ଅତ୍ଯବ୍ଦମିତି ଯୋଭ୍ଯସ୍ଯେତ୍ପ୍ରତିଘସ୍ରମନନ୍ଯଧୀଃ
ଯିଏ ଏହି ଜପ ଏକ ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଏକାଗ୍ର ମନେ କରେ—
ତ୍ରିଵର୍ଣମଯମୋଂକାରଂ ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵରିତି ତ୍ରଯମ୍
ତିନି ଧ୍ୱନି ମିଶି ଯୋଗ ହୋଇଥିବା 'ଓଁ' ଓ 'ଭୂଃ', 'ଭୁଃ', 'ସ୍ୱଃ' ଏହି ତିନିଟି—
ଏତଦକ୍ଷରମେନାଂ ଚ ଜପେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତିପୂର୍ଵିକାମ୍
ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ, ଭ୍ୟାହୃତି ଆଗରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିକ୍ରତୋର୍ଦଶଗୁଣଂ ଜପସ୍ଯଫଲମଶ୍ନୁତେ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହିପରି ଜପ କଲେ ଦଶଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ।
ଉପାଂଶୁସ୍ତଚ୍ଛତଗୁଣଃ ସହସ୍ରୋ ମାନସସ୍ତତଃ
ମନେ ମନେ ଜପ କଲେ ହଜାର ଗୁଣା, ହଳୁକା ସ୍ୱରରେ କଲେ ଶତ ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ।
ଅଧୀତ୍ଯଵେଦାନ୍ଵେଦୌ ଵା ଵେଦଂ ଵା ଶକ୍ତିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ 4.1.36.
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବେଦ, କିମ୍ବା ଏକ ବେଦ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ବେଦ ପଢ଼ିଛନ୍ତି—
ଶ୍ରୁତିମେଵ ସଦାଭ୍ଯସ୍ଯେତ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଶ୍ରୁତି ଅଭ୍ୟାସ କରି ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
ହିତ୍ଵା ଶ୍ରୁତେରଧ୍ଯଯନଂ ଯୋନ୍ଯତ୍ପଠିତୁମିଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଶ୍ରୁତି ପଢ଼ିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କିଛି ପଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ—
ଉପନୀଯ ଚ ଵୈ ଶିଷ୍ଯଂ ଵେଦମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେତେବେଳେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କୁ ବେଦ ପଢ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଯୋଧ୍ଯାପଯେଦେକଦେଶଂ ଶ୍ରୁତେରଂଗାନ୍ଯଥାପି ଵା
ଯିଏ ଶ୍ରୁତିର ଏକ ଅଂଶ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଇଥାଏ—
ଯଥାଵିଧି ନିଷେକାଦି ଯଃ କର୍ମ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧେଯଂ ପାକଯଜ୍ଞାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକାନ୍ମଖାନ୍
ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ପାକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଭଳି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦେବା—
ଉପାଧ୍ଯାଯାଦ୍ଦଶାଚାର୍ଯ ଆଚାର୍ଯାତ୍ତୁ ଶତଂ ପିତା
ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଦଶ ଗୁଣା, ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଶତ ଗୁଣା, ଓ ପିତାଙ୍କୁ—
ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ବାହୁଜାନାଂ ତୁ ଵୀର୍ଯତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ପଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଵପ୍ନେ ସିକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ଵିଜଃ ଶୁକ୍ରମକାମତଃ 4.1.36.
ଯଦି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅଚେତନରେ ଶୁକ୍ର ସ୍ରାବ କରେ—
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାନାଂ ଚ ଵେଦଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଵତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ଅକୃତ୍ଵା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଣମସମିଧ୍ଯ ହୁତାଶନମ୍
ଭିକ୍ଷା ନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଉନାଇ ହବନ ନ କରି,
ଯଥେଷ୍ଟଚେଷ୍ଟୋ ନଭଵେଦ୍ଗୁରୋର୍ନଯନଗୋଚରେ
ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଭିତରେ ଥିଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।