ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ଭୈରଵସ୍ଯ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଭୈରବଙ୍କର ପ୍ରକଟି ମହାପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପରିତଃ ପ୍ରପୀଡ୍ଯ ସୁଦୃଢଂ ନିଶ୍ଚୋତ୍ଯ ନିଶ୍ଚୋତ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ସକଲଂ ପଚେଲିମରସାଲୋଚ୍ଚୈଃ ଫଲାଭଂ ମୁହୁଃ
ହାତରେ ଭଲଭାବେ ଚାପି, ପୁଣିପୁଣି ଚିପି, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପଚେଲିମା ଫଳର ରସରେ ଫଳ ଭଳି ପୁଣିପୁଣି ଚିପାଯାଉଛି।
କୁଂଭଯୋନେ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯେଵ ମହିମାନଂ ମହେଶିତୁଃ
ଘଡ଼ିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମହାଦେବଙ୍କର ମହିମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ଚିତ୍ରମତ୍ର ଭୂଦେଵ ଭଵମାଯା ଦୁରତ୍ଯଯା
ହେ ପୃଥିବୀର ଦେବତା, ଏଠାରେ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଭବମାୟାକୁ ଜୟ କରିବା ଅତି କଠିନ।
ଵେଦଯେଦ୍ଯଦିଚାତ୍ମାନଂ ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ 4.1.31.
ଯିଏ ନିଜକୁ ଜାଣେ, ସେଠି ନିଜେ ପରମେଶ୍ୱର।
ସ ସର୍ଵଗୋପି ନେକ୍ଷ୍ଯେତ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସବୁଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି; ମହାଦେବ ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ପୁରା ପିତାମହଂ ଵିପ୍ର ମେରୁଶୃଂଗେ ମହର୍ଷଯଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ପିତାମହ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଥିଲେ,
ସମା ଯଯା ମହେଶସ୍ଯ ମୋହିତୋ ଲୋକସଂଭଵଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱର ସହିତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା।
ଜଗଦ୍ଯୋନିରହଂ ଧାତା ସ୍ଵଯଂଭୂରେକ ଈଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ପାଳକ, ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର।
ପ୍ରଵର୍ତକୋ ହି ଜଗତାମହମେକୋ ନିଵର୍ତକଃ
ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭକାରୀ ଏବଂ ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ଏହାର ସମାପ୍ତିକାରୀ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଧାତୁଃ କ୍ରତୁର୍ନାରାଯଣାଂଶଜଃ
ଏଭଳି ଧାତା କହୁଥିବା ବେଳେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିମେତତ୍ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ
ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ଜାଣି, ଏହା କଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି?
ଅହଂ କର୍ତା ହି ଲୋକାନାଂ ଯଜ୍ଞୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ।
ଅହମେଵ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରହମେଵ ପରା ଗତିଃ
ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ପରମ ଆଲୋକ, ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି।
ଏଵଂ ଵିପ୍ର କୃତୌ ମୋହାତ୍ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ 4.1.31.
ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଯୁଗରେ ମୂଢତାରେ, ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ଯୂଯମେଵ ନ ସଂଦେହଃ କିଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ
ତୁମେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ ନୁହଁ।
ଶ୍ରୁତଯ ଊଚୁଃ ଯଦି ମାନ୍ଯା ଵଯଂ ଦେଵୌ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକରୌ ଵିଭୂ
ବେଦମାନେ କହିଲେ: ଯଦି ଆମେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରୁଥିବା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛୁ—
ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମିଦମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତୌ ଶ୍ରୁତୀଃ ପ୍ରତି
ବେଦମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ:
ଋଗୁଵାଚ ଯଦଂତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଋଗ୍ ବେଦ କହିଲେ: ଯାହାଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସବୁକିଛି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—
ଯେନ ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵଯଂ ସ ଏକଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ଛିଵଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାପାଯାଉଛୁ—ସେ ଏକମାତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଶିବ।
ଯଦ୍ଭାସା ଭାସତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଏକସ୍ତ୍ର୍ଯଂବକଃ ପରଃ
ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ—ସେ ଏକମାତ୍ର ତିନି ଆଖିଅଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତମାହୁରେକଂ କୈଵଲ୍ଯଂ ଶଂକରଂ ଦୁଃଖତସ୍କରମ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଏକ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶଙ୍କର, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୁତୀରିତଂ ନିଶମ୍ଯେତ୍ଥଂ ତାଵତୀଵ ଵିମୋହିତୌ
ବେଦମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରମଥନାଥୋସୌ ରମମାଣୋ ନିରଂତରମ୍
କିପରି ସେ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ନାଥ, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି,
ଵିଟଂକଵେଶୋ ଜଟିଲୋ ଵୃଷଗୋଵ୍ଯାଲଭୂଷଣଃ 4.1.31.
ଭିକ୍ଷୁକ ଭେଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜଟାଧାରୀ, ବୃଷ, ଗାଈ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ?
ତଦୁଦୀରିତମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରଣଵାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଣବ ସ୍ୱରୂପୀ ସନାତନ ପୁରୁଷ କହିଲେ—
ପ୍ରଣଵ ଉଵାଚ କଦାଚିଦ୍ରମତେ ରୁଦ୍ରୋ ଲୀଲାରୂପଧରୋ ହରଃ
ପ୍ରଣବ କହିଲେ: କେବେ କେବେ ରୁଦ୍ର ଲୀଳାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଅସୌ ହି ଭଗଵାନୀଶଃ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନଃ
ସେଇ ଭଗବାନ, ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସନାତନ ନାୟକ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେପି ତଦା ମଖମୂର୍ତେରଜସ୍ଯ ହି
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ରୂପରୁ
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତତୋ ଜ୍ଯୋତିରୁଭଯୋରଂତରେ ମହତ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।