ଶିଵଶର୍ମେତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଂ ସଂଧାଯ ସର୍ଵତଃ
‘ଶିବ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ’ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି।
ଯାଵତ୍ସ୍ଵସ୍ଥୋସ୍ତି ମେ ଦେହୋ ଯାଵନ୍ନେଂଦ୍ରିଯଵିକ୍ଲଵଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଦେହ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଅଛି,
ଦିନାନି ପଂଚପାଣ୍ଯେଵମତିଵାହ୍ଯ ଗୃହୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ପଞ୍ଚ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଏଭଳି ଭାବରେ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ପ୍ରାତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧାଯ ଚ 4.1.7.
ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପରେ,
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିର୍ଵାଣପଦନିଃଶ୍ରେଣିକାଂ ପରାମ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତି ପଥର ସିଢ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ପଂଥାନମାକ୍ରମ୍ଯ କିଯଂତମପି ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ, ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଯେତେ ଦୂର ପାରିବେ, ଯାଆନ୍ତି।
ଭୁଵି ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି ଲୋଲମାଯୁଶ୍ଚଲଂ ମନଃ
ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ସରଯୂମଵଗାହ୍ଯ ଚ
ଯେଉଁଠାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଯାଇ ସରୟୂ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ,
ପଂଚରାତ୍ରମୁଷିତ୍ଵା ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପରିଭୋଜ୍ଯ ଚ
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚରାତ୍ର ରହି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ,
ସିତାଽସିତେ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ଯତ୍ରାସ୍ତାଂ ସୁରଦୁର୍ଲଭେ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ କଳା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜଳ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ,
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ।
ଦମଯଂତୀଂ କଲିଂ କାଲଂ କଲିଂଦତନଯାଂ ଶୁଭାମ୍
ସେଠାରେ ଦମୟନ୍ତୀ, କଳି, କାଳ ଏବଂ କଳିନ୍ଦ ପୁତ୍ରୀ ଶୁଭା ଅଛନ୍ତି ।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଯାଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯାଗମିତି ଗୀଯତେ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରୟାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ।
ଯତ୍ର ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛୂଲଟଂକୋ ମହେଶ୍ଵରଃ 4.1.7.
ଏଠାରେ ନିଜେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।
ତତ୍ରାଽକ୍ଷଯ୍ଯଵଟୋଽପ୍ଯସ୍ତି ସପ୍ତପାତାଲମୂଲଵାନ୍
ସେଠି ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହାର ମୂଳ ସାତଟି ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵଟରୂପଧୃକ୍
ସେଠି ବଟବୃକ୍ଷ ରୂପେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ ।
ଯତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵୈକୁଂଠାଦେତ୍ଯ ମାନଵାନ୍
ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ନିଜେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଆସି, ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି ।
ଶ୍ରୁତିଭିଃ ପରିପଠ୍ଯେତେ ସିତାଽସିତ ସରିଦ୍ଵରେ
ଏଠି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ କଳା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ବେଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ ।
ଶିଵଲୋକାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁମାଲୋକଵରାତ୍ପୁନଃ ତପୋଜନମହର୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିନଃ
ଶିବଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ, ଉମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ, ତପୋଲୋକ, ଜନଲୋକ, ମହର୍ଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦାମାନେ,
ଅଚଲା ହିମଵନ୍ମୁଖ୍ଯାଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଦଯୋ ନଗାଃ
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଭଳି ଅଚଳ ପର୍ବତମାନେ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାନେ,
ଦିଗଂଗନାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଂତି ଯତ୍ପ୍ରଯାଗାନିଲାନପି
ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାଗର ପବନକୁ ଆଶା କରନ୍ତି ।
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଯାଗାଶ୍ଚ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ରଜଃ ପୁନଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞମାନେ ଠାରୁ ପ୍ରୟାଗର ଧୂଳି ଅଧିକ ପବିତ୍ର ।
ମଜ୍ଜାଗତାନି ପାପାନି ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଯପି 4.1.7.
ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ମଜ୍ଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପାପମାନେ,
ଧର୍ମତୀର୍ଥମିଦଂ ସମ୍ଯଗର୍ଥତୀର୍ଥମିଦଂ ପରମ୍
ଏହି ତିର୍ଥ ଧର୍ମର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଏହି ଅର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍ତମ ତିର୍ଥ ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ଦେହିଷୁ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେହଧାରୀ ମାନବମାନଙ୍କ ମନରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠେ ।
ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦଂ ସଦା ପଶ୍ଯଂତି ସୂରଯଃ
ମହାମୁନିମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ଦେଖନ୍ତି ।
ସରସ୍ଵତୀ ରଜୋ ରୂପା ତମୋରୂପା କଲିଂଦଜା
ସରସ୍ୱତୀ ରଜୋଗୁଣର ମୂର୍ତ୍ତି, କଳି ତାମସିକ ଗୁଣର ଓ ମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଇଯଂ ଵେଣୀହି ନିଃଶ୍ରେଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵର୍ତ୍ମଯାସ୍ଯତଃ
ଏହି ବେଣୀ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଥରେ ଥିବା ଏକ ସିଢ଼ି ।
କାଶୀତି କାଚିଦବଲା ଭୁଵନେଷୁ ରୂଢା ଲୋଲାର୍କ କେଶଵଵିଲୋଲଵିଲୋଚନା
ଏଠାରେ ଏକ ଶକ୍ତିହୀନା ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖେଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ ।
ଅଗସ୍ତିରୁଵାଚ ତୀର୍ଥରାଜପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୀର୍ଥୈଃ ସଂସେଵିତସ୍ଯ ଚ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ତୀର୍ଥରାଜ ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ,