ଅନେନ ଵିଧିନା ଯେ ଵୈ କୁର୍ଵଂତି କାର୍ତିକଵ୍ରତମ୍
ଏହି ପ୍ରକାର ଧାରଣା କରି ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତିକ ବ୍ରତ କରନ୍ତି,
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଉଦିଯାଯୋଦଯଗିରୌ ଶୁଚିପ୍ରସୃମରୈଃ କରୈଃ
ବ୍ୟାସଜୀ କହିଲେ: ଉଦୟ ପାହାଡ଼ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା କିରଣ ସହ ଉଦୟ ହେଲା ।
ସଂଵର୍ଧଯନ୍ସତାଂ ଧର୍ମାନ୍ତ୍ଯକ୍କୁର୍ଵଂସ୍ତାମସୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇଲେ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍
ସେ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଓ ଅର୍ପଣ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ।
ଅସତାଂ ହୃଦି ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ନିର୍ଦିଶଂସ୍ତମସଃ ସ୍ଥିତିମ୍
ଅସତ୍ ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ମୁହଁରେ ଅନ୍ଧକାର ଅଛି ବୋଲି ସୂଚନା କରିଲେ ।
ଯସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯୁଦିତେ ଜାତଃ ସମ୍ଯକ୍ପୁଣ୍ଯଜନୋଦଯଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକଙ୍କର ଉଦୟ ହୁଏ ।
ସାଯମସ୍ତମିତଃ ପ୍ରାତଃ କଥଂ ଜୀଵେଦ୍ରଵିଃ ପୁନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାଂଜରେ ଅସ୍ତ ହେଇ ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଉଦୟ ହୁଏ, କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଜୀବନ ନେଇପାରିବ ?
ଯାମଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତଥାଗ୍ନେଯୀଂ ଜ୍ଵଲଂତୀଂ ଵିରହାଦିଵ
ଅଗ୍ନିର ଅଂଶ ଭୋଗ କରି, ଦହୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ।
ତାଂବୂଲୀରାଗରକ୍ତୌଷ୍ଠୀଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାସ୍ତବକସୁସ୍ତନୀମ୍
ପାନ ଓ କେସରର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ଠୋଡ଼, ଦାଖର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ।
ମଲଯାନିଲ ନିଃଶ୍ଵାସାଂ କ୍ଷୀରୋଦକଵରାଂବରାମ୍
ମଲୟ ପବନର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁଧ ଓ ଜଳର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ।
କାଵେରୀଗୌତମୀଜଂଘାଂ ଚୋଲଚୋଲାଂ ଶୁକାଵୃତାମ୍ 4.1.2.
କାବେରୀ ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଚରଣ, ଚୋଳା ଚିତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ଓ ଶୁକରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ।
ସୁକୋମଲମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀଵାଗ୍ଵିଲାସମନୋହରାମ୍
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ ମାନଙ୍କର ମୂହ ଭାଷାର ମୂଦ ଓ କମଳତାରେ ମନୋହର ।
ସୁଦକ୍ଷଦକ୍ଷିଣାମାଶାମାଶାନାଥଃ ପ୍ରତସ୍ଥିଵାନ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥ ସୁଦକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନ ଶେକୁରଗ୍ରତୋ ଗଂତୁଂ ତତୋଽନୂରୁର୍ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ତେଣୁ ଅନୂରୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଭାନୋ ମାନୋନ୍ନତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନିଦ୍ଧ୍ଯଯ ଗଗନଂ ସ୍ଥିତଃ
ଅନୂରୁ କହିଲେ, 'ହେ ଭାନୁ, ଅହଂକାରୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଛି।'
ଅନ୍ରୂରୁଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ସଵିତା ହୃଦ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଅନୂରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୂରଃ ଶୂରୋପି କିଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଂତରେ ଵର୍ତ୍ମନିସ୍ଥିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ପଥରେ ଅଟକି ଯାଇଲେ କଣ କରିପାରିବେ?'
ଗୃହ୍ଯତ୍ରାପ୍ରତ୍ଯୂଷ୍ଟେଃ କ୍ଷଣଂ ନାଵତିଷ୍ଠତି
ଉଷା ପରେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୁହି ନାହିଁ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଦ୍ଵେ ଚ ଯୋଜନେ
ଯୋଜନାର ଦୂରତା ଦୁଇ ହଜାର, ଦୁଇ ଶଏ ଏବଂ ଦୁଇ ଯୋଜନା।
ଗତେ ବହୁତିଥେକାଲେ ପ୍ରାଚ୍ଯୌଦୀଚ୍ଯାଂ ଭୃଶାର୍ଦିତାଃ
ବହୁ ସମୟ ବିତିଗଲାପରେ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଲୋକମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେ।
ପାଶ୍ଚାତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଦ୍ରାମୁଦ୍ରିତଲୋଚନାଃ 4.1.2.
ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ନିଦ୍ରାରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ରହିଲେ।
ଅହୋନାହସ୍କରାଭାଵାନ୍ନିଶାନୈଵାଽନିଶାକରାତ୍
ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବାରୁ ଓ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବାରୁ,
ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ କିମକାଂଡେ ଵୈ ଲଯମେଷ୍ଯତି ତତ୍କଥମ୍
ଏଭଳି ଭାଗ ନଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କିପରି ବିଲୟ ହେବ?
ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଵଷଟ୍କାରଵର୍ଜିତେ ଜଗତୀତଲେ
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଓ ବଷଟ୍ ନଥିବା ଭୂମିରେ,
ସୂର୍ଯୋଦଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଯଜ୍ଞାଦ୍ଯାଃ ସକଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା, ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଦଯଃ ସର୍ଵେ କାଲଂ ଜାନଂତି ସୂର୍ଯତଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କାଳ ଜାଣନ୍ତି।
ତତ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଗତିସ୍ତଂଭାତ୍ସ୍ତଂଭିତଂ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ବାଧା ହେବାରୁ ତିନି ଜଗତ ଅଟକି ରହିଲା।
ଏକତସ୍ତିମିରାନ୍ନୈଶାଦେକତସ୍ତୁ ଦିଵାତପାତ୍
ଏକ ପାଖରେ ଅନ୍ଧାରରୁ ରାତି ଥିଲା, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଦିନର ତାପ ଥିଲା।
ଇତି ଵ୍ଯାକୁଲିତେ ଲୋକେ ସୁରାସୁରନରୋରଗେ
ଏଭଳି ଜଗତ ଉତ୍ତାଳ ହେଲା — ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।