ସତ୍ଯଵ୍ରତାଯ ଶୁଚଯେ ଗାଂଗେଯାଯ ମହାତ୍ମନେ
—ସତ୍ୟବ୍ରତୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ—
ସଵ୍ଯେନାଽନେନ ମଂତ୍ରେଣ ତର୍ପଣଂ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମ୍ ।। 2.4.32.
—ବାମହସ୍ତରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରତାଂଗତ୍ଵାତ୍ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ପ୍ରଦେଯଃ ପାପପୂରୁଷଃ
ବ୍ରତର ଅଂଶ ଥିବାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଏକ ପାପୀ ପୁରୁଷ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଵ୍ରତଂ କୁର୍ଯାତ୍ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପୁଅ ପାଇଁ ନିଜ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରେ—
ଅଵଶ୍ଯମେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପଂଚକମ୍
—ସେଠାରେ ବୀଷ୍ମଙ୍କ ପଞ୍ଚଦିନିଆ ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
କାର୍ତିକେଯାଯ ରୁଦ୍ରେଣ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଵିସ୍ତରାତ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ରୁଦ୍ର ଏହି କଥା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମେଣୈତଦ୍ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ରତଂ ପଞ୍ଚଦିନାତ୍ମକମ୍
ଏହି ପଞ୍ଚଦିନିଆ ବ୍ରତ ବୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିଲା।
ସକାଶାଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତେନୋକ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଏହାକୁ ବୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଶୃଣୁ ଧର୍ମଂ ପୁରାତନମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପାଇଁ ପୁରୁଣା ଧର୍ମ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଅମ୍ବରୀଷେଣ ଭୋଗାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣଂ ତ୍ରେତାଯୁଗାଦିଷୁ
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଅମ୍ବରୀଷ ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଵୈଶ୍ଯୈଃ ସତ୍ଯଶୌଚପରାଯଣୈଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଦୁଷ୍କରଂ ଭୀଷ୍ମମିତ୍ଯାହୁର୍ନ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତୈର୍ନରୈଃ 2.4.32.
ଏହାକୁ ବହୁତ କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏହି କାମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ରତଂ ଚୈତନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ମହାପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ।
କାର୍ତିକସ୍ଯାଽମଲେ ପକ୍ଷେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁଭ ପକ୍ଷରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚ ତଥା ଵ୍ରତୀ
ଏହି ବ୍ରତୀ, ବିଶେଷ କରି ପ୍ରଭାତରେ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା,
ଯଵଵ୍ରୀହିତିଲୈଃ ସମ୍ଯକ୍ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପଯେତ୍କ୍ରମାତ୍
ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୀଷ୍ମାଯୋଦକଦାନଂ ଚ ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଜଳ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ପଂଚରତ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଯତ୍ନତଃ
ବିଶେଷ ଚେଷ୍ଟାରେ, ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚକେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ କୋଟିଜନ୍ମାନି ତୁଷ୍ଯତି
ପଞ୍ଚକ ଦିନ ପୂଜା କରି, ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦଦତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଂଚଧାତୁପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚଧାତୁ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦାନ କରେ,
କୃତ୍ଵା ତୂଦକଦାନଂ ତୁ ତଥାଽର୍ଘ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଦାପନମ୍
ଏବଂ ଜଳ ଦାନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ କରି,
ଵୈଯାଘ୍ରପାଦଗୋତ୍ରାଯ ସାଂକୃତ୍ଯ ପ୍ରଵରାଯ ଚ 2.4.32.
ବୈଘ୍ରପାଦ ଗୋତ୍ରର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ,
ଵସୂନାମଵତାରାଯ ଶଂତନୋରାତ୍ମଜାଯ ଚ
ବସୁମାନେଙ୍କର ଅବତାର ଓ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ,
ଅଶ୍ଵମେଧସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପଂଚାଽହମପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ନିଯମଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ପଞ୍ଚ ଦିନର ନିୟମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଯତ୍ନରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ତରାଯଣହୀନାଯ ଭୀଷ୍ମାଯ ପ୍ରଦଦୌ ହରିଃ
ଉତ୍ତରାୟଣ ନଥିବା ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହରି ଦୟା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାପଯେତ ଜଲୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତେନ ଚ
ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜଳ, ମଧୁ, ଦୁଧ ଓ ଘୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧେନ କୁମକୁମେନାଽଥ କେଶଵମ୍
ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଓ କୁମକୁମ ଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଚଯେଦ୍ରୁଚିରୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଗଂଧଧୂପସମନ୍ଵିତୈଃ
ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।