ଏଵଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଦେଵେଶମାଚାର୍ଯାଯ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ତୁଲସୀକରପୀଡନମ୍ ଇହଲୋକେ ପରତ୍ରାଽପି ଵିପୁଲଂ ଚ ଯଶୋ ଲଭେତ୍ ।। 2.4.31.
ଯିଏ ପ୍ରତିବର୍ଷ ତୁଳସୀ ଦଣ୍ଡକୁ ଚାପିବେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ପାଇବେ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵ୍ରତଂ ପଂଚଦିନାତ୍ମକମ୍
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପଞ୍ଚଦିନିଆ ଉପବାସ ନିୟମ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଶରପଂଜରସୁପ୍ତେନ ଭୀଷ୍ମେଣ ତୁ ମହାତ୍ମନା କଥିତା ପାଂଡୁଦାଯାଦୈଃ କୃଷ୍ଣେନାଽପି ଶ୍ରୁତାସ୍ତଦା
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବୀଷ୍ମ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଏହି କଥା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣ ଶୁଣିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ଵାସୁଦେଵେନ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବ କଥା କହିଲେ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ କାର୍ତିକସ୍ଯ ଯାଚିତଂ ଚ ଜଲଂ ତ୍ଵଯା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ତୁମେ ପାଣି ଚାହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାନି ତଵ ଗାତ୍ରାଣି ତସ୍ମାଦଦ୍ଯଦିନାଵଧି
ସେଇ ଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଶରୀର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ମମ ସଂତୁଷ୍ଟିକାରକମ୍
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା କାମ କର।
କାର୍ତିକସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ କୃତ୍ଵା ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମପଂଚକମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ବ୍ରତ କରିଲା ପରେ ବୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚେନ୍ନରୋ ଭୂଯାଦସମର୍ଥଶ୍ଚ କାର୍ତିକେ
ଯଦି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେହି ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା ଅଶକ୍ତ ହୁଏ—
ସତ୍ଯଵ୍ରତାଯ ଶୁଚଯେ ଗାଂଗେଯାଯ ମହାତ୍ମନେ
—ସତ୍ୟବ୍ରତୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ—
ସଵ୍ଯେନାଽନେନ ମଂତ୍ରେଣ ତର୍ପଣଂ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମ୍ ।। 2.4.32.
—ବାମହସ୍ତରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରତାଂଗତ୍ଵାତ୍ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ପ୍ରଦେଯଃ ପାପପୂରୁଷଃ
ବ୍ରତର ଅଂଶ ଥିବାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଏକ ପାପୀ ପୁରୁଷ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଵ୍ରତଂ କୁର୍ଯାତ୍ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପୁଅ ପାଇଁ ନିଜ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରେ—
ଅଵଶ୍ଯମେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପଂଚକମ୍
—ସେଠାରେ ବୀଷ୍ମଙ୍କ ପଞ୍ଚଦିନିଆ ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
କାର୍ତିକେଯାଯ ରୁଦ୍ରେଣ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଵିସ୍ତରାତ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ରୁଦ୍ର ଏହି କଥା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମେଣୈତଦ୍ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ରତଂ ପଞ୍ଚଦିନାତ୍ମକମ୍
ଏହି ପଞ୍ଚଦିନିଆ ବ୍ରତ ବୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିଲା।
ସକାଶାଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତେନୋକ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଏହାକୁ ବୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଶୃଣୁ ଧର୍ମଂ ପୁରାତନମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପାଇଁ ପୁରୁଣା ଧର୍ମ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଅମ୍ବରୀଷେଣ ଭୋଗାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣଂ ତ୍ରେତାଯୁଗାଦିଷୁ
ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଅମ୍ବରୀଷ ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଵୈଶ୍ଯୈଃ ସତ୍ଯଶୌଚପରାଯଣୈଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଦୁଷ୍କରଂ ଭୀଷ୍ମମିତ୍ଯାହୁର୍ନ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତୈର୍ନରୈଃ 2.4.32.
ଏହାକୁ ବହୁତ କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏହି କାମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ରତଂ ଚୈତନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ମହାପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ।
କାର୍ତିକସ୍ଯାଽମଲେ ପକ୍ଷେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁଭ ପକ୍ଷରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚ ତଥା ଵ୍ରତୀ
ଏହି ବ୍ରତୀ, ବିଶେଷ କରି ପ୍ରଭାତରେ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା,
ଯଵଵ୍ରୀହିତିଲୈଃ ସମ୍ଯକ୍ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପଯେତ୍କ୍ରମାତ୍
ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୀଷ୍ମାଯୋଦକଦାନଂ ଚ ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଜଳ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ପଂଚରତ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଯତ୍ନତଃ
ବିଶେଷ ଚେଷ୍ଟାରେ, ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚକେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ କୋଟିଜନ୍ମାନି ତୁଷ୍ଯତି
ପଞ୍ଚକ ଦିନ ପୂଜା କରି, ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦଦତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ପଂଚଧାତୁପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚଧାତୁ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦାନ କରେ,