ଵିଧିର୍ମାସୋପଵାସସ୍ଯ ଯଥାଵତ୍ପରିକୀର୍ତିତଃ 2.4.30.
ଏଭଳି ମାସ ଉପବାସର ବିଧି ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଋଷିଭ୍ଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ
ଏହି କଥା ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ନାରଦ।
ପୂର୍ଵାଽପରାହ୍ଣଗା ଗ୍ରାହ୍ଯା କ୍ରମାଦ୍ଦାନୋପଵାସଯୋଃ
ଦାନ ଓ ଉପବାସର ସମୟ ପୂର୍ବାହ୍ନରୁ ଅପରାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଅତ୍ର କୂଷ୍ମାଂଡକୋନାମ ହତୋ ଦୈତ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁନା
ଏଠାରେ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ନାମକ ଦାନବକୁ ବିଷ୍ଣୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍କୂଷ୍ମାଂଡଦାନେନ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଵଶାଖୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ତୁଲସ୍ଯାଃ କରପୀଡନମ୍
ନିଜ ଶାଖାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁଳସୀ ପତ୍ରକୁ ହାତରେ ଚେପିବା ଉଚିତ।
କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲନଵମୀମଵାପ୍ଯ ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି,
ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ରତୀ ତତ୍ର ଦିନତ୍ରଯମ୍
ଉପବାସୀ ଏଠାରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମତ୍ରୈଵ ନଵମ୍ଯାଦ୍ଯନୁରୋଧତଃ
ଏଠାରେ ନବମୀ ତିଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରଖିବାକୁ ନିୟମ ଅଛି।
ଧାତ୍ର୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥୌ ଯ ଏକତ୍ର ପାଲଯିତ୍ଵା ସମୁଦ୍ଵହେତ୍
ଯିଏ ଏକେଠାରେ ଧାତ୍ରୀ ଓ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ଲାଗାଇ ଦେଖାଶୁଣା କରେ,
କନକସ୍ଯ ସୁତା ପୂର୍ଵମେକାଦଶ୍ଯାଂ କିଶୋରିକା
କନକଙ୍କର କନ୍ୟା, ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର ଝିଅ, ପୂର୍ବରୁ ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ,
ତେନ ଵୈଧଵ୍ଯଦୋଷେଣ ନିର୍ମୁକ୍ତାଽଽସୀତ୍ସୁଲୋଚନା 2.4.31.
ସେଥିରେ, ସୁଲୋଚନା ବୈଧବ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ।। ଵିଧିଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ସାଂଗା କ୍ରିଯା ଭଵେତ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭକ୍ତମାନେ କରିବା ଦରକାର। ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କେମିତି ହେବ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ପ୍ରତିମାଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଲସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଣଜାଂ ଶୁଭାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକ ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତି ସୁନାରେ ପତ୍ରର ଓଜନରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ କୃତ୍ଵୈଵ ତୁଲସୀଵିଷ୍ଣୁରୂପଯୋଃ
ତୁଳସୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୁଇଟି ରୂପରେ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପରେ,
ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିଃ ପୂଜଯେତ୍ପୁରୁଷୋକ୍ତିଭିଃ
ଏହିଠାରେ ଷୋଡ଼ଶ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୁଣ୍ଯାହଂ ଵାଚଯିତ୍ଵାଥ ନାଂଦୀଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମାଚରେତ୍
ପୁଣ୍ୟ ଦିନ ଘୋଷଣା କରିବା ପରେ, ନାନ୍ଦୀଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ତୁଲସୀନିକଟେ ସା ତୁ ସ୍ଥାପ୍ଯା ଚାଂଽତର୍ହିତା ପଟୈଃ
ତୁଳସୀ ଗଛ ପାଖରେ ସେଉଁଠି ମୁହଁ ଢାକି ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯାମି ତୁଲସୀଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦୋ ଭଵ
ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀ ଦେଉଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ହେଉ।
ତତ ଆଚମନୀଯଂ ଚ ତ୍ରିରୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ତାପରେ ଆଚମନ ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମଧୁପର୍କଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ଵାସୁଦେଵ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ମଧୁପର୍କ ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଗୋଧୂଲିସମଯେ ପୂଜ୍ଯୌ ତୁଲସୀକେଶଵୌ ପୁନଃ 2.4.31.
ଗୋଧୂଳି ବେଳେ ପୁଣି ତୁଳସୀ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଈଷଦ୍ଦୃଶ୍ଯେ ଭାସ୍କରେ ତୁ ସଂକଲ୍ପଂ ତୁ ସମୁଚ୍ଚରେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ହଳକା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବାବେଳେ, ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରତିପାଲକ
ହେ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ତୁମେ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ।
ପାର୍ଵତୀବୀଜସଂଭୂତାଂ ଵୃଂଦାଭସ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତାମ୍
ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଅସ୍ଥିରେ ବସିଥିବା ତାକୁ।
ପଯୋଘଟୈଶ୍ଚ ସେଵାଭିଃ କନ୍ଯାଵଦ୍ଵର୍ଧିତା ମଯା
ଦୁଧର ପାତ୍ର ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାକୁ ଝିଅ ପରି ପାଳିଥିଲି।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ତୁଲସୀଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତୌ ପୂଜଯେତ୍ତତଃ
ଏଭଳି ତୁଳସୀକୁ ଦେଇ, ପରେ ଦୁହଁଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ ତୁଲସୀଂ ଵିଷ୍ଣୁମର୍ଚଯେତ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ, ତୁଳସୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ପାଯସାଽଽଜ୍ଯକ୍ଷୌଦ୍ରତିଲୈର୍ଜୁହ୍ଯାଦଷ୍ଟୋତ୍ତରଂଶତମ୍ ଆଚାର୍ଯଂ ଚ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ହୋମଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍
ପାୟସ, ଘିଅ, ମଧୁ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଏକଶଏ ଆଠଟି ହୋମ କରିବା; ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ ଦେଇ, ହୋମର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମାପ୍ତ କରିବା।
ଚତୁରୋ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାନ୍ନିଯମୋ ଯେନ ଯଃ କୃତଃ
ଯିଏ ଯେଉଁ ଚାରି ମାସ ଏହି ନିୟମ ରଖିଥିଲେ—