** ନାରଦ ଉଵାଚ ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ 2.4.30.
ନାରଦ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସାଧୁ ନାରଦ ସର୍ଵଂ ତେ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵେଽନଘ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି।
ସୁରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତାଂ ଚ ଯଥା ରଵିଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ତପସ୍ୟାକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ—
ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ତଦ୍ଵନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ସେପରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ମାସିକ ଉପବାସ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵଦାନୋଦ୍ଭଵଂ ଚୈଵ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ବହୁ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଗୁରୋରାଜ୍ଞାଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୁର୍ଯାନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଇଲା ପରେ ମାସିକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ମାସୋପଵାସଂ କୁର୍ଵୀତ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେହବଲାଽବଲମ୍
ନିଜ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଅଶକ୍ତି ଜାଣି ମାସିକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ମାସୋପଵାସଂ କୁର୍ଵୀତ ଗୁରୋର୍ଵିପ୍ରାଜ୍ଞଯା ତତଃ
ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମାସିକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରତମେତତ୍ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯାଵତ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତୁ
ଏହି ବ୍ରତଟି ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନୈଵେଦ୍ଯଧୂପଦୀପାଦ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରିବା ଦରକାର।
ନରଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଃ ସଧଵା ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯା 2.4.30.
ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ସତୀ ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ କରିପାରିବେ।
ଵସ୍ତ୍ଵାଲୋକନଗନ୍ଧାଦିସ୍ଵାଦିତଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଦେଖିବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରିବାକୁ ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି।
ଗାତ୍ରାଭ୍ଯଂଗଂ ଶିରୋଭ୍ଯଂଗଂ ତାଂବୂଲଂ ସଵିଲେପନମ୍
ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ମାସିବା, ପାନ ଓ ଲେପନ ଲଗାଇବା—
ନ ଵ୍ରତସ୍ଥଃ ସ୍ପୃଶେତ୍କଂଚିଦ୍ଵିକର୍ମସ୍ଥଂ ନ ଚାଲପେତ୍
ଯିଏ ବ୍ରତରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିବା କାହାକୁ ଛୁଇଁବା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କୃତ୍ଵା ମାସୋପଵାସଂ ତୁ ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ନରଃ
ଯଥାବିଧି ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରି ସେ—
ତତୋଽର୍ଚଯେଦେଵ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପବିତ୍ର ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପାଦ ଶିରେ ଲାଗି, ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମାସୋପଵାସାଂତେ ଵୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଂସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ
ଏଭଳି ମାସ ଉପବାସ ଶେଷରେ ତେରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି—
ତତୋଽନୁଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ନମସ୍କାରପୁରଃସରମ୍
ତାପରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋଗପଟ୍ଟାନି ସୂତ୍ରାଣି ଶଯ୍ଯାଂ ସୋପସ୍କରାଂ ତଥା
ଯୋଗପଟ୍ଟା, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଓ ଶଯ୍ୟା ସହ ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିର୍ମାସୋପଵାସସ୍ଯ ଯଥାଵତ୍ପରିକୀର୍ତିତଃ 2.4.30.
ଏଭଳି ମାସ ଉପବାସର ବିଧି ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଋଷିଭ୍ଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ
ଏହି କଥା ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ନାରଦ।
ପୂର୍ଵାଽପରାହ୍ଣଗା ଗ୍ରାହ୍ଯା କ୍ରମାଦ୍ଦାନୋପଵାସଯୋଃ
ଦାନ ଓ ଉପବାସର ସମୟ ପୂର୍ବାହ୍ନରୁ ଅପରାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଅତ୍ର କୂଷ୍ମାଂଡକୋନାମ ହତୋ ଦୈତ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁନା
ଏଠାରେ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ନାମକ ଦାନବକୁ ବିଷ୍ଣୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍କୂଷ୍ମାଂଡଦାନେନ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଵଶାଖୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ତୁଲସ୍ଯାଃ କରପୀଡନମ୍
ନିଜ ଶାଖାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁଳସୀ ପତ୍ରକୁ ହାତରେ ଚେପିବା ଉଚିତ।
କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲନଵମୀମଵାପ୍ଯ ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି,
ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ରତୀ ତତ୍ର ଦିନତ୍ରଯମ୍
ଉପବାସୀ ଏଠାରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମତ୍ରୈଵ ନଵମ୍ଯାଦ୍ଯନୁରୋଧତଃ
ଏଠାରେ ନବମୀ ତିଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରଖିବାକୁ ନିୟମ ଅଛି।
ଧାତ୍ର୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥୌ ଯ ଏକତ୍ର ପାଲଯିତ୍ଵା ସମୁଦ୍ଵହେତ୍
ଯିଏ ଏକେଠାରେ ଧାତ୍ରୀ ଓ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ଲାଗାଇ ଦେଖାଶୁଣା କରେ,