ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୈଷ୍ଣଵଖଣ୍ଡେ କାର୍ତିକମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଜଲଂଧରୋପାଖ୍ଯାନେ ଵୃନ୍ଦାଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଵର୍ଣନଂନାମୈକଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ଖଣ୍ଡରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା ଓ ଜଲନ୍ଧର ଉପାଖ୍ୟାନରେ, 'ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏକୋନେଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଚକାର ମାଯଯା ଗୌରୀଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ ମୋହଯନ୍ନିଵ
ସେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀଙ୍କୁ ଏମିତି ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି।
ରଥୋପରି ଚ ତାଂ ବଦ୍ଧାଂ ରୁଦନ୍ତୀଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଶିଵଃ
ରଥ ଉପରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା, କନ୍ଦୁଥିବା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ଶିବ ଥିଲେ।
ଗୌରୀଂ ତଥାଵିଧାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଵୋଽପ୍ଯୁଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲା।
ତତୋ ଜଲଂଧରୋ ଵେଗାତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ତାପରେ ଜଲନ୍ଧର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତିନିଟି ଶର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ସ ତାଂ ମାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ପ୍ରବୋଧିତଃ
ତାପରେ ସେଇ ମାୟା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଽତୀଵ ମହାରୌଦ୍ରଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାସୁରାଃ
ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି, ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତତଃ ଶାପଂ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରସ୍ତଯୋଃ ଶୁଂଭନିଶୁଂଭଯୋଃ
ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ।
ପୁନର୍ଜଲଂଧରୋ ଵେଗାଦ୍ଵଵର୍ଷ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ପୁଣି ଜଲନ୍ଧର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ଯାଵଦ୍ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଚିଚ୍ଛେଦ ତସ୍ଯ ବାଣଗଣଂ ଜଵାତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଅନେକ ଶରକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଵୃଷସ୍ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ପରାଵୃତ୍ତୋ ରଣାଂଗଣାତ୍ 2.4.22.
ସେଇ ଆଘାତରେ ବୃଷଭ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା।
ତତଃ ପରମସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ରୋ ରୌଦ୍ରଵପୁର୍ଧରଃ
ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରଦହଦ୍ରୋଦସୀ ଵେଗାତ୍ପପାତ ଵସୁଧାତଲେ
ସେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦିଗବିଦିଗକୁ ଜଳାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥାତ୍କାଯଃ ପପାତାଽସ୍ଯ ନାଦଯନ୍ଵସୁଧାତଲମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ରଥରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲା।
ଵୃନ୍ଦାଦେହୋଦ୍ଭଵଂ ତେଜସ୍ତଦ୍ଗୌର୍ଯାଂ ଵିଲଯଂ ଗତମ୍
ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଗୌରୀଙ୍କ ଭିତରକୁ ଯାଇ ଲୟ ହେଲା।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ରୁଦ୍ରଂ ଶଶଂସୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଚେଷ୍ଟିତମ୍ ଦେଵା ଊଚୁଃ ମହାଦେଵ ତ୍ଵଯା ଦେଵା ରକ୍ଷିତାଃ ଶତ୍ରୁଜାଦ୍ଭଯାତ୍
ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ମହାଦେବ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶତ୍ରୁଜନିତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।'
କିଂଚିଦନ୍ଯତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ତତ୍ର କିଂ କରଵାମହେ
ସେଠାରେ ଆଉ କିଛି ନୂତନ ଘଟିଛି; ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା?
ଶରଣ୍ଯାଂ ମୋହିନୀଂ ମାଯାଂ ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି
ସେଇ ମୋହିନୀ ନାମକ ମାୟା ତୁମମାନେ ଶରଣ ନିଅ; ସେ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୂଲପ୍ରକୃତିଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲାମ୍
ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ମୂଳପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଯଦିଚ୍ଛଯା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭଵାଽଭଵୌ ତନୋତି ମୂଲପ୍ରକୃତିଂ ନତାଃ ସ୍ମ ତାମ୍
ଯାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ସେଇ ମୂଳପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯା ହି ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିଭେଦଶବ୍ଦିତା ଜଗତ୍ଯଶେଷେ ସମଧିଷ୍ଠିତା ପରା 2.4.22.
ଯିଏ ତେଇଶଟି ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ଶାସନ କରୁଥିବା, ସେଇ ପରାଶକ୍ତି।
ଯଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତାଃ ପୁରୁଷାସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଂ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଭୀମୋହପରାଭଵାଦୀନ୍
ଯେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୋହ, ହାର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦାରିଦ୍ଯମୋହଦୁଃଖାନି ନ କଦାଚିତ୍ସ୍ପୃଶଂତି ତମ୍
ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଁଇ ପାରେନି।
ଇତ୍ଥଂ ସ୍ତୁଵଂତସ୍ତେ ଦେଵାସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲମାସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ ବସିଥିଲେ।
ତନ୍ମଧ୍ଯାଦ୍ଭାରତୀଂ ସର୍ଵେ ଶୁଶ୍ରୁଵୁର୍ଵ୍ଯୋମଚାରିଣୀମ୍ ଶକ୍ତିରୁଵାଚ ଅହମେଵ ତ୍ରିଧା ଭିନ୍ନା ତିଷ୍ଠାମି ତ୍ରିଵିଧୈର୍ଗୁଣୈଃ
ସେ ତେଜମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରୁ, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଭାରତୀଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ। ଶକ୍ତି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏକା, କିନ୍ତୁ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅବସ୍ଥିତ।'
ଗୌରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ଵରା ଚେତି ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋଗୁଣୈଃ
'ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ଏହିମାନେ ମୋର ତିନିଟି ରୂପ, ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।'
ଦେଵାନାଂ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନେତ୍ରାଣାଂ ତତ୍ତଦା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ସର୍ଵେଽପି ତେ ଦେଵା ଗତ୍ଵା ତଦ୍ଵାକ୍ଯନୋଦିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ଚାଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତାସ୍ତାନ୍ସୁରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣତାନ୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲାଃ
ସେଇ ଭକ୍ତପ୍ରିୟା, ଦେବତାମାନେ ଆସି ନମସ୍କାର କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କଥା କହିଲେ।
ନିର୍ଵପଧ୍ଵଂ ତତଃ କାର୍ଯଂ ଭଵତାଂ ସିଦ୍ଧିମେଷ୍ଯତି
'ଏବେ ତୁମେ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।'