ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷିଗଣାନ୍ହଂତୁଂ କୃତେଚ୍ଛଃ ପ୍ରାଣିଘାତକଃ
ଋଷିମାନେକୁ ଦେଖି, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।
ଅଥୋଵାଚ ଦ୍ଵିଜାନ୍ନତ୍ଵା ଭଵଦ୍ଭିଃ କ୍ରିଯତେଽତ୍ର କିମ୍ 2.4.12.
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ କଣ କରୁଛନ୍ତି?'
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ମାସାନାଂ କାର୍ତିକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ପୂଜନମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରେ—
ଵ୍ଯାଧପ୍ରଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ଧର୍ମଂ ଚ ଋଷିଣା ଦ୍ଵିଜଃ
ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣି, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସ୍ମିତୋ ଗାଧିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵ୍ଯାଧଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ହଣ୍ଟା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ତିକେ କେଶଵାଽଗ୍ରତଃ
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ—
ମୂଷକୋଽପି ଚ ଦୁର୍ଯୋନେର୍ମୁକ୍ତ ଊର୍ଜକଥାଶ୍ରୁତେଃ
ଏହି ଆମଳକୀର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣିଲେ, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଉଠୁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାଏ।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵନଭୋଜନମାଚରେତ୍ କୃତ୍ଵା କର୍ମାଣି ନିତ୍ଯାନି ମାଧଵଂ ପୂଜଯେତ୍ତତଃ
ଆମଳକୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ଆମଳକୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାନ୍ 2.4.12.
ତାପରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂକୃତେ ଵ୍ରତେ ଵିପ୍ର କାର୍ତିକେ ହରିଵଲ୍ଲଭେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୂଜା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଯେଉଁଥିରେ ହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟତମା ଅଛନ୍ତି, କରାଯାଏ,
ହରେର୍ନାର୍ପିତଭୋଗାଚ୍ଚ ଭୋଜନେ ସୂର୍ଯଦର୍ଶନାତ୍
ଯେହেতୁ ଭୋଗ ହରିଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ପରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ,
ଭୋଜନାଵସରେ ଚାନ୍ଯସ୍ପର୍ଶଦୋଷସ୍ତୁ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ଯଦି ଭୋଜନ ସମୟରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦୋଷ ହୁଏ,
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯାପି ତଥା ତ୍ଯାଗାତ୍ପୁଣ୍ଯକାଲେ ହରିପ୍ରିଯେ
ହେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ନିୟମ ରଖି ଶୁଭ ସମୟରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ,
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଧାତ୍ର୍ଯାଂ ଭୋଜନମାଚରେତ୍
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଆମଳକୀ ତଳେ ବସି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ଧାତ୍ରୀମାଲାଂ ତୁ ଯୋ ଵହେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମଳକୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି,
ଧାତ୍ରୀଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୀପମାଲାର୍ପଣଂ ନରଃ
ଆମଳକୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀପମାଳା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ରାଧାଦାମୋଦରୌ ପୂଜ୍ଯୌ ତୁଲସ୍ଯଧୋ ଵିଶେଷତଃ
ତୁଳସୀ ଗଛ ତଳେ ବିଶେଷକରି ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାତଲେ ଯେନ ସକୃଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ତୁ କାର୍ତିକେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଆମଳକୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥାଏ,
ସଂପୂର୍ଣେ କାର୍ତିକେ ଯସ୍ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯାମଲକୀଂ ଶୁଭାମ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵଯଂ ତୁ ଭୁଂଜୀତ ନ ଶ୍ରୀସ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। 2.4.12.
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯିଏ ଶୁଭ ଆମଳକୀକୁ ପୂଜି ନିଜେ ଭୋଜନ କରେ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ।
ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଲୋକେ ଧତ୍ତେ ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ଆମଳକୀ ଫଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି,
ଧାତ୍ରୀଫଲଵିଲିପ୍ତାଂଗୋ ଧାତ୍ରୀଫଲସମନ୍ଵିତଃ
ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଆମଳକୀ ଫଳ ଲଗାଇ ରହିଛି, ଏବଂ ଆମଳକୀ ଫଳ ସହିତ ଅଛନ୍ତି,
ଧାତ୍ରୀଫଲାନି ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଵହତେ କରସଂପୁଟେ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ହାତର ଗହ୍ବରେ ଆମଳକୀ ଫଳ ଧରି ରଖନ୍ତି,
ଶ୍ରୀକାମଃ ସର୍ଵଦା ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦାମଲକୈର୍ନରଃ
ଯିଏ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ ଆମଳକୀ ଫଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନଵମ୍ଯାଂ ଦର୍ଶେ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସଂକ୍ରାଂତୌ ରଵିଵାସରେ
ନବମୀ ଦିନରେ, ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ କିମ୍ବା ରବିବାରରେ,
ଧାତ୍ରୀଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପିଂଡଂ ତ ଯୋ ନରଃ
ଯେ କୌଣସି ଜଣେ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସି, ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ,
ମୂର୍ଧ୍ନି ପାଣୌ ମୁଖେ ଚୈଵ ବାହ୍ଵୋଃ କଂଠେ ତୁ ଯୋ ନରଃ
ଯେ ଜଣେ ଏହି ପିଣ୍ଡକୁ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ, ବାହୁ ଓ ଗଳାରେ ରଖେ,
ଯାଵଲ୍ଲୁଠତି କଣ୍ଠସ୍ଥା ଧାତ୍ରୀମାଲା ନରସ୍ଯ ହି ।। ତାଵତ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରେ ତୁ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଲୁଂଠତି କେଶଵଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଗଳାରେ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେଶବ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି।