ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଧାତ୍ରୀଛାଯାସୁ ମାନଵଃ
ମଣିଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଧାତ୍ରୀ ଛାୟାରେ ଯେଉଁ ସୁକୃତ କାମ କରେ,
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହାଯାଏ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନଗରେ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚାସୀଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ 2.4.12.
ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରରେ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଭିକ୍ଷଯା ଚୋଦରାଗ୍ନିଂ ସ ଶମଯାମାସ ନାରଦ
ସେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ତାଙ୍କର ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଭିକ୍ଷାପ୍ତଚଣକାନ୍ଗୃହ୍ଯ ଧାତ୍ରୀଛାଯାମଗାତ୍କିଲ
ଭିକ୍ଷାରେ ଚଣା ପାଇ ଧାତ୍ରୀ ଛାୟାକୁ ଗଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କେଚିଦୁର୍ଵରିତାସ୍ତେପୁ ଚଣକାସ୍ତତ୍ର ନାରଦ
ସେଠାରେ କିଛି ଚଣା କାଚା ଥିଲା, ହେ ନାରଦ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ରାଜାଽଽସୀଦ୍ଧନିକଃ କ୍ଷିତୌ
ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ ରାଜା ହେଲେ।
ଧାତ୍ରୀଵନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସ ପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜସୂନୁଵତ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ଧାତ୍ରୀବନରେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି।
ନାରଦ ଉଵାଚ କୋଽଭୂଦ୍ଦ୍ଵିଜସୁତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂ ପାପଂ କୃତଵାନ୍ପୁରା
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର କିଏ ଥିଲେ? ସେ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ପାପ କରିଥିଲେ?
ଦେଵଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ସେ ଦେବଶର୍ମାନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ କାର୍ତିକୋ ମାସୋ ଵର୍ତତେ ହରିଵଲ୍ଲଭଃ
ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଛି, ଯାହା ହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମାସ।
ତୁଲସୀପୁଷ୍ପସହିତାଂ କୁରୁପୂଜାଂ ହରେଃ ସୁତ 2.4.12.
ତୁଳସୀ ଫୁଲ ସହିତ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କର, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଏଵଂ ପିତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ରେଗିଗଲା।
ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସକ୍ରୋଧଃ ପ୍ରାହ ତଂ ସୁତମ୍
ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୂଷକୋ ଭଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଵନେ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ କୋଟରେ
ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛର ଗୁହାରେ ଏକ ଉଁଦେ ହେଉ।
ଦୁର୍ଯୋନେର୍ମମ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ତଦ୍ଵଦ ମେ ଗୁରୋ
ମୁଁ ଏମିତି ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ପାଇଁ କିପରି ମୁକ୍ତି ହେବ? ଏହା କହ, ହେ ଗୁରୁ।
ଯଦୋର୍ଜ୍ଜଵ୍ରତଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୋଷି ହରିଵଲ୍ଲଭମ୍
ହେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଉର୍ଜ୍ଜା ବ୍ରତରୁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଥିରେ କାନ ଦେ।
ସ ପିତ୍ରା ଚୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ମୂଷକୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଁଦେ ହେଇଗଲା।
ଏକଦା କାର୍ତିକେ ମାସି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସଶିଷ୍ଯକଃ
ଏକଥର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଛାତ୍ରମାନେ ସହିତ—
କଥଯାମାସ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚୋର୍ଜ୍ଜସଂଭଵମ୍
ଉର୍ଜ୍ଜାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହିମା ବିଷୟରେ ଛାତ୍ରମାନେକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷିଗଣାନ୍ହଂତୁଂ କୃତେଚ୍ଛଃ ପ୍ରାଣିଘାତକଃ
ଋଷିମାନେକୁ ଦେଖି, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।
ଅଥୋଵାଚ ଦ୍ଵିଜାନ୍ନତ୍ଵା ଭଵଦ୍ଭିଃ କ୍ରିଯତେଽତ୍ର କିମ୍ 2.4.12.
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ କଣ କରୁଛନ୍ତି?'
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ମାସାନାଂ କାର୍ତିକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ପୂଜନମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରେ—
ଵ୍ଯାଧପ୍ରଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ଧର୍ମଂ ଚ ଋଷିଣା ଦ୍ଵିଜଃ
ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣି, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସ୍ମିତୋ ଗାଧିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵ୍ଯାଧଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ହଣ୍ଟା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ତିକେ କେଶଵାଽଗ୍ରତଃ
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ—
ମୂଷକୋଽପି ଚ ଦୁର୍ଯୋନେର୍ମୁକ୍ତ ଊର୍ଜକଥାଶ୍ରୁତେଃ
ଏହି ଆମଳକୀର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣିଲେ, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଉଠୁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାଏ।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵନଭୋଜନମାଚରେତ୍ କୃତ୍ଵା କର୍ମାଣି ନିତ୍ଯାନି ମାଧଵଂ ପୂଜଯେତ୍ତତଃ
ଆମଳକୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।