ତତ୍ରତତ୍ର ରତିଂ କୁର୍ଯାନ୍ନାଂଧକାରେ କଦାଚନ 2.4.7.
କେବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ଧାରରେ ଆନନ୍ଦ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍କାର୍ତିକେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁରଃ କର୍ପୂରଦୀପକମ୍ 2.4.7.
ଯେଉଁଠି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ କର୍ପୂର ଦୀପ ଜଳାଯାଏ—
ଗୋପଃ କଶ୍ଚିଦମାଵାସ୍ଯାଂ ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ
ଯଦି କୌଣସି ଗୋପ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ—
ତ୍ଵଦ୍ଵାଗମୃତପାନେନ ତୃଷା ଭୂଯଃ ପ୍ରଵର୍ଧତେ
ତୁମର ମଧୁର କଥାର ଅମୃତ ପିଇଲେ ମୋର ତିଆସ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଦେଵଂ ଦାମୋଦରଂ ପୂଜ୍ଯ କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ
ଦାମୋଦର ଦେବଙ୍କୁ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିରହିତୋ ଯସ୍ତୁ ସୁଵର୍ଣାଦିଭିରର୍ଚଯେତ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ଭକ୍ତି ବିନା ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରେ—
ସର୍ଵେଷାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ଭକ୍ତିରେଷା ପରା ସ୍ମୃତା
ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାସ୍ତୁ ଦଲାର୍ଧତଃ
ଯିଏ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀର ଅର୍ଧ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ—
ଵିଷ୍ଣୁଦାସଃ ପୁରା ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଲସୀପୂଜନେନ ଚ
ପୂର୍ବେ ଏଭଳି ଭକ୍ତି ଓ ତୁଳସୀ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦାସ ଥିଲେ—
ତୁଲସ୍ଯାଃ ଶୃଣୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ତୁଳସୀର ମହିମା ଶୁଣ, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କାର୍ତିକେ ମାସି ତୁଲସ୍ଯାଃ ପୂଜନଂ ହରେଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ତୁଲସ୍ଯାଃ କୋମଲୈର୍ଦଲୈଃ
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ରୋପିତା ତୁଲସୀ ଯାଵତ୍କୁରୁତେ ମୂଲଵିସ୍ତରମ୍ 2.4.8.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଗାଇଥିବା ତୁଳସୀ ଗଛ ତାର ମୂଳ ବିସ୍ତାର କରେ—
ତୁଲସୀପତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଜଲେ ସ୍ନାନଂ ଚରେଦ୍ଯଦି
ଯଦି କେହି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମିଶା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ—
ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଚ କୁରୁତେ ରୋପଣାର୍ଥଂ ମହାମୁନେ
ଏବଂ ରୋପଣ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମହାମୁନି—
ତୁଲସୀକାନନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଗୃହେ ଯସ୍ଯାଽଵତିଷ୍ଠତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ତୁଳସୀର ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି—
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ କାମଦଂ ତୁଲସୀଵନମ୍
ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଯୁକ୍ତଂ ଗନ୍ଧଂ ଯୋ ଧାରଯେନ୍ନରଃ
ଯେ କେହି ତୁଳସୀ କାଠି ସହିତ ମିଶିଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରେ,
ତୁଲସୀଵିପିନଚ୍ଛାଯା ଯତ୍ର ଚୈଵ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜ
ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲର ଛାୟା ରହିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ଯତ୍କୃତେ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ କର୍ଣେ ଶିରସି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯାହା ପାଇଁ କାହାରି କାନ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଖାଯାଏ,
ତୁଲସ୍ଯା ମହିମାଂ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମାଦୃତଃ
ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଆଦର ସହିତ ତୁଳସୀର ମହିମା ଶୁଣେ,
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଏଠି ମୁଁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା ଉଦାହରଣ ଭାବରେ କହିବି।
ପୁରା କାଶ୍ମୀରଦେଶେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ 2.4.8.
ପୁରୁଣା କାଳରେ କଶ୍ମୀର ଦେଶରେ ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵଭୂତଦଯାଯୁକ୍ତୌ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନୌ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଜାଣୁଥିଲେ।
ଗଚ୍ଛତାଵେକତୋ ଵିପ୍ରୌ କାଂତାରେ ଶ୍ରମଵିହ୍ଵଲୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାଠି ଯାଉଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଥକି ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତଯୋଃ ସୁମେଧାସ୍ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲସୀକାନନଂ ମହତ୍
ସୁମେଧାସ୍ ଏହି ବଡ଼ ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିଲେ,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈତଦ୍ଧରିମେଧାସ୍ତୁ ଉଵାଚ ପରଯା ମୁଦା
ଏହାକୁ ଦେଖି ହରିମେଧାସ୍ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ହରିମେଧା ଉଵାଚ କିମର୍ଥଂ ଵିପ୍ର ଦେଵେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ଵ୍ରତେଷୁ ଚ
ହରିମେଧାସ୍ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି—
ଆତପୋ ବାଧତେ ହ୍ଯାଵାଂ ଗତ୍ଵୈତଦ୍ଵଟସନ୍ନିଧୌ
ଏହି ତାପ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ଚଳ, ସେ ଡେଙ୍କା ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟାକୁ ଯିବା।
ତସ୍ଯଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଯଥାର୍ଥତଃ
ତାହାର ଛାୟାରେ ବସି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି।