ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସୋ ଦେଵାନାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମଃ
ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଛନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଂ ନାରାଯଣାଖ୍ଯଂ ହି ତ୍ରିତଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କଲୌ
ନାରାୟଣ ନାମକ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କଳିଯୁଗରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ବ୍ରୂହି ମେ ଧର୍ମାନ୍ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ପିତାମହ
ବଡ଼ପୁରୁଷ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମମାନେ କହନ୍ତୁ।
ଆଦୌ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ପ୍ରଭୋ
ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଥମେ ଆପଣ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।
ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥା ଵିଭୋ ଵ୍ରତାରଂଭଃ କଦା କାର୍ଯଂ ଉଦ୍ଯାପନଵିଧିଂ ତଥା
ମହାବଳଶାଳୀ, ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଓ ତୁଳସୀର ମହିମା, ବ୍ରତ କେବେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଓ ଏହାର ସମାପନ ବିଧି କଥା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ରାଧାଦାମୋଦରଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ତନୁଜଂ ପ୍ରତି
ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କଥଯାମି ନ ସଂଦେହଃ କାର୍ତିକସ୍ଯ ଚ ଵୈଭଵମ୍ ।। 2.4.1.
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା କହିବି।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ କାର୍ତିକସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍
ଏକପଟେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ୟଜ୍ଞ ସହିତ ଦାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଏକ ଷୋଡ଼ଶିଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ଏକତଃ ପୁଷ୍କରେ ଵାସଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ହିମାଲଯେ
ଏକପଟେ ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ହିମାଳୟରେ ବାସ କରିଲେ ମଧ୍ୟ,
ସ୍ଵର୍ଣାନି ମେରୁତୁଲ୍ଯାନି ସର୍ଵଦାନାନି ଚୈକତଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ସୁନା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଏକାଠି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ,
ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାର୍ତିକେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ କିଛି ଛୋଟ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରାଯାଏ,
ସୋପାନଭୂତଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଥିବା, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି ସମାନ,
ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ କାର୍ତିକୋକ୍ତଂ ଚରେନ୍ନ ଯଃ
ଏହି କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିବା ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିବା କୁହାଯାଇଛି, ସେ କରେନାହିଁ ଯଦି,
କାର୍ତିକଃ ଖଲୁ ଵୈ ମାସଃ ସର୍ଵମାସେଷୁ ଚୋତ୍ତମଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ମାସ ଅଟେ।
ଅସ୍ମିନ୍ମାସେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵାଃ ସନ୍ନିହିତା ମୁନେ
ଏହି ମାସରେ, ମୁନି, ସମସ୍ତ ତିରିସି ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ତିଲଧେନୁଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ରଜତଂ ଭୂମିଵାସସୀ
ତିଳ, ଗାଈ, ସୁନା, ଚାଁଦି, ଜମି, ଓ ବସ୍ତ୍ର—
ତାନି ଦାନାନି ଦତ୍ତାନି ଗୃହ୍ଣଂତି ଵିଧିଵତ୍ସୁରାଃ 2.4.1.
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ତଦକ୍ଷଯ୍ଯଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା ପାପାନାଂ ମୋକ୍ଷଣଂ ଚୈଵ କାର୍ତିକେ ମାସି ଶସ୍ଯତେ
ଏମିତି ଦାନକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର କାର୍ତିକେ ମାସି ଦୀଯତେ
ସେହିପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦକ୍ଷଯଂ ହି ଲଭତେ ଅନ୍ନଦାନଂ ଵିଶେଷତଃ
ଏପରି ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ଅନ୍ନ ଦାନ।
ଉଦଧୀନାଂ ଚ ଵିପ୍ରର୍ଷେ କ୍ଷଯୋ ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ସେପରି ଏଠାରେ କେବେ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ।
ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି କ୍ଷଯୋ ଵିପ୍ର ପାପଂ ଯାତି ସହସ୍ରଧା
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପାପ ହଜାର ଗୁଣା କମିଯାଏ।
ଦିନେଦିନେଽତିକୃଚ୍ଛ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଯତ୍ନତଃ
ପ୍ରତିଦିନ, କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି, ସେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ନ ଵେଦସଦୃଶଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗଯା ସମମ୍
ବେଦ ପରି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ପରି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଦାନକାରିଣାମ୍
ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ।
କାର୍ତିକେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶାଲିଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଶାଳିଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା—
ଏତାଦୃଶଂ କାର୍ତିକଂ ଚ ଅକୃତେନୈଵ ଯୋ ନଯେତ୍ 2.4.1.
ଏପରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସକୁ ଯିଏ ଏହି କର୍ମ କରିନାହିଁ କଟାଇଦିଏ—
ଯେନ ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ତନ୍ମେ ଵଦ ପିତାମହ
ହେ ପିତାମହ, କୃପାକରି ଆମେ କିପରି ସେଠି ପରିଣାମ ପାଇପାରିବୁ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କାରଯେତ୍କାର୍ତିକଵ୍ରତମ୍
ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ କରାଇବା ଉଚିତ।