ତପସା କିଂ ସୁତପ୍ତେନ କାଯକ୍ଲେଶକରେଣ ତୁ
ଯଦି ତପସ୍ୟା କେବଳ ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କ’ଣ କାମର?
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ମହାଦେଵି ମହାକାଲଵନଂ ଗତଃ
ହେ ମହାଦେବୀ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ମହାକାଳବନକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ତଲ୍ଲିଂଗଂ ନଵନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ସେଠାରେ, ନବନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ସେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଯା ସଂମାନିତୋ ଦେଵି ଗଣାନାମଧିପଃ କୃତଃ ତେ ଧନ୍ଯା ମାନୁଷେ ଲୋକେ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନିରର୍ଥକାଃ
ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯା ଗତିର୍ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ
ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ଧୀର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଓ ଯୋଗରେ ଏକତା ପାଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—
ମାଘମାସେ ସମେଷ୍ଯଂତି ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍
ମାଘ ମାସରେ ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଆସିବେ।
ଏଷ ତେ କଥିତୋ ଦେଵି ପ୍ରଭାଵଃ ପାପନାଶନଃ 5.2.58.
ହେ ଦେବୀ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯ ଖଂଡେ ଚତୁରଶୀତିଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମାଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ଚଉରାଶି ଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ‘ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଠାଉଁଚିଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସିଦ୍ଧିଃ ପୁଂସାଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି—
ଆସୀଦଶ୍ଵଶିରାନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱଶିରା, ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।
ସ୍ନାତଶ୍ଚାଵଭୃଥେ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାନୌଷଧିପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ମଂତ୍ରତଂତ୍ର ଵିଶାରଦଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧିର ଗୁଣ ଜାଣୁଥିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ତଯୋସ୍ତ୍ଵରିତମୁତ୍ଥାଯ ସ ରାଜାଭ୍ଯାଗତକ୍ରିଯାମ୍
ସେ ରାଜା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତାଵର୍ଚିତାଵାସନସ୍ଥୌ କ୍ଷମାଶୀଲୌ ଶୁଚିଵ୍ରତୌ ଅନେକସୃଷ୍ଟିସଂହାରସ୍ଥିତିକାର୍ଯପରାଯଣୌ
ସେମାନେ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ପୂଜିତ ହେଲେ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଅନେକ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ଉଦଯାଦିତ୍ଯସଂକାଶୌ ଵିଭାଵସୁସମଦ୍ଯୁତୀ
ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଗ୍ନିର ଭାସା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିନଯେନୋପସଂଗମ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ବିନୟ ସହିତ ସେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପଦେ ପଦେ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଧ୍ଯାତୋଥ ପୂଜିତୋ ନୄଣାଂ ମୁକ୍ତିଦୋ ଭଵବଂଧନାତ୍ ।। 5.2.59.
ଯେଉଁଠି ସେ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସଂସ୍ମୃତେ ତୁ ହୃଷୀକେଶେ ନରାଣାଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ସମାରାଧ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରା ରୋଗୈର୍ଦୁଃଖାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ।
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତେନ ପ୍ରାର୍ଥିତେନ ଯଶସ୍ଵିନା
ସେ ସମୟରେ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଆଗଲା।
କ ଏଷ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ନାରାଯଣୋଽଧୁନା
ହେ ରାଜା, ଏହି ଯେଉଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆପଣ ଏବେ କହୁଛନ୍ତି, ସେ କିଏ?
ଯୁଵାଂ ନାରାଯଣୌ କସ୍ମାଦିତି ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସଃ
ସେ କହିଲେ, 'ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣ ନାରାୟଣ କାହିଁକି ଅଛନ୍ତି?'
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ
ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେଖାଗଲେ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂସିଦ୍ଧୌ ଯୋଗକୋଵିଦୌ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଦୁଇଜଣ ସିଦ୍ଧ ମନେ କଲେ।
କପିଲୋ ମଂତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବଭୂଵ ହ
ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାରେ କପିଳ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଇଗଲେ।
ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଶ୍ଚ ଗରୁଡସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ସମଜାଯତ 5.2.59.
ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଗରୁଡ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଗରୁଡସ୍ଥଂ ସନାତନମ୍ ଉଵାଚ କ୍ଷାମ୍ଯତାଂ ସିଦ୍ଧୌ ନାଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରଥେଦୃଶଃ
ଗରୁଡ ଉପରେ ବସିଥିବା ଶାଶ୍ୱତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ଏହି ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ନୁହଁନ୍ତି।'
ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ତୌ ସିଦ୍ଧସତ୍ତମୌ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ସେହି ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧ ମନେ କଲେ।
କପିଲଃ ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ପ୍ରଜାପତିଃ
କପିଳ ପଦ୍ମନାଭ ହେଲେ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।