ପ୍ରଯାଗ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ସଦା ତଵ
“ହେ ପ୍ରୟାଗ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛ; ମୁଁ ସଦା ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛି।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଲିଂଗେନ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତଦା
ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ନଷ୍ଟା ଵେଦାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋ ଲିଂଗାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମା ଵେଦୈର୍ଵୃତସ୍ତଦା
ତାପରେ ଲିଙ୍ଗରୁ ବେଦମାନେ ଘେରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ତଦା ଦେଵ୍ଯା ସାଵିତ୍ର୍ଯା ନୃପସତ୍ତମ
ସେଇ ସମୟରେ ମୋତେ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ପ୍ରତିଭାସ୍ଯଂତି ତେ ଵେଦା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ନାରଦ
“ନାରଦ, ବେଦ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ।”
ଜ୍ଞାନଂ ଷଡଂଗସହିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ 5.2.58.
“ଷଡଂଗ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମିଳିବ।”
ପ୍ରଯାଗେନାର୍ଚିତୋ ଦେଵୋ ମମ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣାତ୍
ମୋର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ତୀର୍ଥକୋଟିଶତୈର୍ଵୃତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ସେ ଲିଙ୍ଗ ଶତ-ଶତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
କିମନେନାଶ୍ଵମେଧେନ ଇଷ୍ଟେନ ନୃପସତ୍ତମ
“ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ କଣ ଉପକାର?”
ତପସା କିଂ ସୁତପ୍ତେନ କାଯକ୍ଲେଶକରେଣ ତୁ
ଯଦି ତପସ୍ୟା କେବଳ ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କ’ଣ କାମର?
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ମହାଦେଵି ମହାକାଲଵନଂ ଗତଃ
ହେ ମହାଦେବୀ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ମହାକାଳବନକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ତଲ୍ଲିଂଗଂ ନଵନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ସେଠାରେ, ନବନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ସେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଯା ସଂମାନିତୋ ଦେଵି ଗଣାନାମଧିପଃ କୃତଃ ତେ ଧନ୍ଯା ମାନୁଷେ ଲୋକେ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନିରର୍ଥକାଃ
ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯା ଗତିର୍ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ
ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ଧୀର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଓ ଯୋଗରେ ଏକତା ପାଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—
ମାଘମାସେ ସମେଷ୍ଯଂତି ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍
ମାଘ ମାସରେ ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଆସିବେ।
ଏଷ ତେ କଥିତୋ ଦେଵି ପ୍ରଭାଵଃ ପାପନାଶନଃ 5.2.58.
ହେ ଦେବୀ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯ ଖଂଡେ ଚତୁରଶୀତିଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମାଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ଚଉରାଶି ଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ‘ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଠାଉଁଚିଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସିଦ୍ଧିଃ ପୁଂସାଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି—
ଆସୀଦଶ୍ଵଶିରାନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱଶିରା, ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।
ସ୍ନାତଶ୍ଚାଵଭୃଥେ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାନୌଷଧିପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ମଂତ୍ରତଂତ୍ର ଵିଶାରଦଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧିର ଗୁଣ ଜାଣୁଥିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ତଯୋସ୍ତ୍ଵରିତମୁତ୍ଥାଯ ସ ରାଜାଭ୍ଯାଗତକ୍ରିଯାମ୍
ସେ ରାଜା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତାଵର୍ଚିତାଵାସନସ୍ଥୌ କ୍ଷମାଶୀଲୌ ଶୁଚିଵ୍ରତୌ ଅନେକସୃଷ୍ଟିସଂହାରସ୍ଥିତିକାର୍ଯପରାଯଣୌ
ସେମାନେ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ପୂଜିତ ହେଲେ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଅନେକ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ଉଦଯାଦିତ୍ଯସଂକାଶୌ ଵିଭାଵସୁସମଦ୍ଯୁତୀ
ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଗ୍ନିର ଭାସା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିନଯେନୋପସଂଗମ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ବିନୟ ସହିତ ସେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପଦେ ପଦେ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଧ୍ଯାତୋଥ ପୂଜିତୋ ନୄଣାଂ ମୁକ୍ତିଦୋ ଭଵବଂଧନାତ୍ ।। 5.2.59.
ଯେଉଁଠି ସେ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସଂସ୍ମୃତେ ତୁ ହୃଷୀକେଶେ ନରାଣାଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ସମାରାଧ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଶକ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରା ରୋଗୈର୍ଦୁଃଖାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ।