ଉକ୍ତୋଽହଂ ପ୍ରଣଯାତ୍ତେନ ନ ମାଂ ତାପଯ ନାରଦ
ସେ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: 'ନାରଦ, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନାହିଁ।'
ଭଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଯାତଃ ପ୍ରଣଯେନ ତପୋଧନ
ସ୍ନେହବଶତଃ, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ମଯା ସାର୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଗତିଃ କାର୍ଯାଽଵିକଲ୍ପତଃ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ମମ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସୁସ୍ଥିରା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏହି ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏହାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସଦା ସ୍ଥିର ରହିବ।
ଏଵଂ ହି ବ୍ରୁଵତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ପ୍ରୟାଗରେ—
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିର୍ଗରୁଡସ୍ଥୋ ଵିଯଦ୍ଗତଃ
ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ଭଗବାନ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଏହି ନାରଦ ଗଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଯାଗୋ ଯତ୍ର ଯାସ୍ଯତି
“ନାରଦ, ଆସ, ଆମେ ଚଳିବା, ପ୍ରୟାଗ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛି ସେଠାକୁ।”
ଜ୍ଞାନଂ ମେ ଦେହି ଦେଵେଶ କଥଂ ଯାସ୍ଯାମି ତଦ୍ଵନମ୍ 5.2.58.
“ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ; କିପରି ମୁଁ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି?”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ରୀଧରେଣାହଂ ମହାକାଲଵନଂ ନୃପ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ମହାକାଳବନକୁ ଗଲି।
ତତ୍ର ଲିଂଗମନାଦି ତୁ ଜ୍ଯୋତୀରୂପଂ ସନାତନମ୍
ସେଠାରେ ଆଦିହୀନ, ଜ୍ଵଳମାନ ଓ ଚିରନ୍ତନ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା।
ପ୍ରଯାଗଃ ପୂଜଯାମାସ ପଶ୍ଯତୋ ମମ ଭୂପତେ
ମୁଁ ଦେଖିଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ପ୍ରୟାଗ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ।
ପ୍ରଯାଗ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ସଦା ତଵ
“ହେ ପ୍ରୟାଗ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛ; ମୁଁ ସଦା ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛି।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଲିଂଗେନ ମଦର୍ଥଂ ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତଦା
ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ନଷ୍ଟା ଵେଦାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦର୍ଶନାତ୍ପ୍ରଭୋ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋ ଲିଂଗାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମା ଵେଦୈର୍ଵୃତସ୍ତଦା
ତାପରେ ଲିଙ୍ଗରୁ ବେଦମାନେ ଘେରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ତଦା ଦେଵ୍ଯା ସାଵିତ୍ର୍ଯା ନୃପସତ୍ତମ
ସେଇ ସମୟରେ ମୋତେ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ପ୍ରତିଭାସ୍ଯଂତି ତେ ଵେଦା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ନାରଦ
“ନାରଦ, ବେଦ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ।”
ଜ୍ଞାନଂ ଷଡଂଗସହିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ 5.2.58.
“ଷଡଂଗ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମିଳିବ।”
ପ୍ରଯାଗେନାର୍ଚିତୋ ଦେଵୋ ମମ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣାତ୍
ମୋର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତଲ୍ଲିଂଗଂ ତୀର୍ଥକୋଟିଶତୈର୍ଵୃତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ସେ ଲିଙ୍ଗ ଶତ-ଶତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
କିମନେନାଶ୍ଵମେଧେନ ଇଷ୍ଟେନ ନୃପସତ୍ତମ
“ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ କଣ ଉପକାର?”
ତପସା କିଂ ସୁତପ୍ତେନ କାଯକ୍ଲେଶକରେଣ ତୁ
ଯଦି ତପସ୍ୟା କେବଳ ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କ’ଣ କାମର?
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ମହାଦେଵି ମହାକାଲଵନଂ ଗତଃ
ହେ ମହାଦେବୀ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ମହାକାଳବନକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ତଲ୍ଲିଂଗଂ ନଵନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ସେଠାରେ, ନବନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ସେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଯା ସଂମାନିତୋ ଦେଵି ଗଣାନାମଧିପଃ କୃତଃ ତେ ଧନ୍ଯା ମାନୁଷେ ଲୋକେ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ନିରର୍ଥକାଃ
ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯା ଗତିର୍ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ
ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ଧୀର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଓ ଯୋଗରେ ଏକତା ପାଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—
ମାଘମାସେ ସମେଷ୍ଯଂତି ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍
ମାଘ ମାସରେ ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଆସିବେ।
ଏଷ ତେ କଥିତୋ ଦେଵି ପ୍ରଭାଵଃ ପାପନାଶନଃ 5.2.58.
ହେ ଦେବୀ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାଂଦେ ମହାପୁରାଣ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ପଞ୍ଚମ ଆଵଂତ୍ଯ ଖଂଡେ ଚତୁରଶୀତିଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପ୍ରଯାଗେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମାଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ଚଉରାଶି ଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ‘ପ୍ରୟାଗେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଠାଉଁଚିଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସିଦ୍ଧିଃ ପୁଂସାଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି—
ଆସୀଦଶ୍ଵଶିରାନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱଶିରା, ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।