ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟେ ପ୍ରଣଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାଦାଵାସଶ୍ଚ ସୁଖଂ ପ୍ରିଯ
ହରାଇଯିବା ପରେ ଯଦି ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଘର ଓ ସୁଖ ପ୍ରିୟ ଜଣେ, ପୁଣି ମିଳିଯାଏ।
ସ କିଂ ସ୍ଵଦେଶରାଗେଣ ନାଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଦେଶ ପ୍ରେମରେ କି ନାଶ ପାଉନାହିଁ କି?
ସ ପଂଗୁର୍ନା ଶମାପ୍ନୋତି କୂଲସ୍ଥିତ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଯେଉଁଠି ଅସାହାୟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଦୀପାର ଗଛ ପରି ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପୁନରପ୍ଯାହ ପ୍ରିଯେ ମା ଭୈଃ ଖଗାର୍ଦିତା
ସେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ଭୟ କରନିଅ, ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ।'
ତଦ୍ଦ୍ଵାରଦେଶମାସାଦ୍ଯ ସାଯଂ ଯାଵତ୍ସ୍ଥିତୋଽଚଲଃ
ସେ ସେଠାର ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସାନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ରହିଲେ।
କୁଲାଯାଦ୍ବାହ୍ଯମାଗତ୍ଯୋଵାଚ ପାରାଵତୀ ପତିମ୍
ନିଡ଼ରୁ ବାହାରି ଆସି, ପାରାବତୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ଵିନିର୍ଯାହି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାମପି ଶଂସିନୀମ୍
ମୋତେ ଚେତାବନି ଦେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ବାହାରିଯାଅ।
ପୁନର୍ଦାରାଃ ପୁନଃ ପୁତ୍ରାଃ ପୁନର୍ଵସୁ ପୁନର୍ଗୃହମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ପୁଣି ମିଳେ, ପୁଅ ପୁଣି ମିଳେ, ଧନ ଓ ଘର ପୁଣି ମିଳିଯାଏ।
ତଦା ସର୍ଵଂ ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରଭୂପତେରିଵ ଲଭ୍ଯତେ
ତେବେ ସବୁକିଛି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପୁଣି ମିଳିଯାଏ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାମଯମାତ୍ମାର୍ଜକଃ ପରଃ 5.2.45.
ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ ଲାଭ କରେ।
ସୋଽପି କ୍ଷେମଃ ସୁଗତିନା ଯଶସା ସହ ଵାଂଛ୍ଯତେ
ସେ ମଙ୍ଗଳ, ସୁଭାଗ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା।
ତଦ୍ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଂଭିର୍ନୀତିମାର୍ଗଂ ପ୍ରଵର୍ତିଭିଃ ନ ଵ୍ରଜିଷ୍ଯସି ଚେତ୍ପ୍ରାତସ୍ତତୋ ମାଂ ସଂସ୍ମରିଷ୍ଯସି
ଏହି ଖ୍ୟାତି ନୀତିର ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି; ତୁମେ ପ୍ରଭାତରେ ବାହାରିଯିବାକୁ ନ ଚାହିଲେ, ତେବେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽପି ସ ଵୈ ପତ୍ନ୍ଯା ପାରାଵତ୍ଯା ସୁମେଧଯା
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପତ୍ନୀ ପାରାବତୀ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶୁଣିଲେ।
ଅଥୋଷସି ସମାଗତ୍ଯ ଶ୍ଯେନେନ ବଲିନା ତଦା
ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୟେନ ଆସିଲା।
ଦିନାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ରାତିଷ୍ଠଚ୍ଛଯେନୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୟେନ କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହିଲା।
କିଂ ଵା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂ ଵା ନିର୍ଯାହି ମେ ଗିରା ଵିଧିରେଵ ହି ସାହାଯ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ତଵ ନୋଦିତମ୍
ମୂଢ଼ ମନ, ଚାହୁଁଛୁ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ମୋ କଥା ଶୁଣି ବାହାରିଯାଅ; କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ଛଡ଼ା କେହି ସହଯୋଗ କରେନାହିଁ, କଥା କହିଲେ କିଛି ହୁଏନା।
ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ଯେନେନ ସ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପତ୍ନ୍ଯା ସ ସହିତଃ ଖଗଃ
ଏପରି ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ କହିବା ପରେ, ସେ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏକଠି ରହିଲେ।
କ୍ଷୁଧିତସ୍ତୃଷିତଃ ସୋଽଥ ଶ୍ଯେନେନ ବଲିନା ଧୃତଃ
ତାପରେ, ଭୋକା ଓ ପିଆସା ହୋଇଥିବା ସେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଲେ।
ତାଵାଦାଯୋଡ୍ଡଯାଂଚକ୍ରେ ଶ୍ଯେନୋ ଵ୍ଯୋମନି ସତ୍ଵରମ୍
ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉଠାଇନେଲେ।
ଅଥ ପତ୍ନ୍ଯା କଲରଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତତ୍ର ସୁମେଧଯା 5.2.45.
ସେଠାରେ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖର ସ୍ବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅତୋଽଵସ୍ଥାମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂ କୁର୍ଯାମବଲା ଯତଃ
ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆସିପାରିଛି, ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ କଣ କରିପାରିବି?
ତଦା ହିତଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁର୍ଵେ ତଦଵିଚାରିତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିବି; ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା ନକରି କରିବି।
ଯାଵଦାସ୍ଯଂ ଗତାସ୍ମ୍ଯସ୍ଯ ଯାଵତ୍ଖସ୍ଥୋ ନ ଭୂମିଗଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାର ମୁହଁରେ ଅଛି ଏବଂ ସେ ଆକାଶରେ ଅଛି, ଭୂମିରେ ନୁହଁ—
ଇତି ପତ୍ନୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ସ କୃତଵାନ୍ଖଗଃ
ପତ୍ନୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପକ୍ଷୀ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତେନ ଚୀତ୍କରଣେନାଥ ମୁକ୍ତା ସା ମୁଖସଂପୁଟାତ
ସେ ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା, ସେ ପକ୍ଷୀ ପତ୍ନୀ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀର ମୁହଁରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଵିପଦ୍ଯପି ଚ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ନ ସଂତ୍ଯାଜ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦୁଦ୍ଯମଃ
ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ଉଦ୍ୟମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।
କ୍ଵ ଚ ଦ୍ଵଯୋସ୍ତଥାଭୂତଂ ଦୂରେ ମୋକ୍ଷଣମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏପରି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦୂର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ?
ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗ୍ଯାନୁସାରେଣ ଫଲତ୍ଯେଵ ସଦୋଦ୍ଯମଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଉଦ୍ୟମ ସଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଥ ତୌ କାଲଯୋଗେନ ଜଂବୂମାର୍ଗେ ମୃତୌ ତଦା
ତାପରେ, ସମୟର ଯୋଗରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଜାମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ପୁଣ୍ଯଶେଷେ ତଦା ଜାତୋ ଗଂଧର୍ଵତନଯଃ ଶୁଭଃ 5.2.45.
ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅବଶେଷ ରହିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଶୁଭ ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।