ହେ ଶ୍ରୋତାମାନେ, ଏହି କଥା ହେଉଛି କୁସୁମେଶ୍ୱର ଭଗବାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗଣପ, କୁସୁମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଦିନ ଭଲ ଭାବେ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ହେଉଛନ୍ତି ବି, ମହତ୍ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା କୁସୁମେଶ୍ୱର ଦେବତା ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ବର ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହିଭଳି ମହିମା ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଉପଜାଏ। ଏହି ମହାକାଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ପରାଶକ୍ତିର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦେବତା, କିନ୍ନର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ମହାନାଗମାନେ ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଓ ସ୍ତୁତି ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। କେହି ପ୍ରଣାମ କଲେ, କେହି ତୁମ ପ୍ରଶଂସାରେ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ନାମକ ଏକ ଗଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ଅତି ଅହଂକାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ମହାଦେବ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା, ଏହି ମହିଳାଙ୍କ ସହିତ ମୋର କ’ଣ କାମ? ମୁଁ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା, ପରିକ୍ରମା କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରିବି? ହେ ଗଣେଶ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଲୋଭୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?'' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସେଇ ମା, ସେଇ ବାପା। ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶରଣଗତ।" ଏହି ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ପୁଅ ହୋଇ ମତେ ଏପରି କଠୋର କଥା କେମିତି କହୁଛ?'' ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ନଖ, ଦାନ୍ତ, ହାଡ଼, ଲିଙ୍ଗ, ବାକ୍ୟ ଓ ମୁଣ୍ଡ—ଏସବୁ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।" ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ତୁରନ୍ତ ଏସବୁ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତାଙ୍କର ନଖ, ଦାନ୍ତ, ହାଡ଼, ଓ ନାକ ଦେଖାଦେଲା। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ପବିତ୍ର ମନେ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦହିଗଲା। ଏହାଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲି। ତୁମ ଦୁଃଖର ଫଳରେ ତିନି ଲୋକ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।" ତୁମେ, ମହାଦେବୀ, ସେହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ପୁଅ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯାଅ।" ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, "ତୁମେ ପୁନି କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁମ ସହିତ ରହିବେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଉପଜିଥାଏ।" ଏହି କୁସୁମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି, ଅକୃତଜ୍ଞ, ନାସ୍ତିକ, କ୍ରୂର, କିମ୍ବା ଧୋକାଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗୀ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରି କେଶିହା କଂସକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ସେ ପରେ ବଡ଼ କାଳବନକୁ ଯାଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତୁମ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ପୁନି ଘୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ କରିଲେ, ଆଧା ଚୁଲ ନାଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଭିତ। ତୁମ ଆଧା ଶରୀର ମେଘମାଳା, ପତ୍ର ଓ ଲତା ମାଳା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଏବଂ ଉମା ଓ ଶଙ୍କର ଏକ ଅବିନାଶୀ ଦେହ ଭାବେ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ଥିଲେ। ଏହିପରି କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।