ଏକ ସମୟରେ, ଏହି ପାବନ ଗଥାରେ, ଏକ ଶୂରବୀର କିଶୋର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଗୋଟିଏ ମୁଦ୍ରା, ଜଳ, ଏବଂ ପଦ୍ମ ଜାଳରେ କ୍ଷଣିକ ଖେଳ କରୁଥିଲେ; କ୍ଷଣିକ ଏକ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶୁଭ ଦାରୁ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ଶୂରବୀର କିଶୋର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଶିବଙ୍କୁ ବିନୟ କରି କହିଲେ, “ଏହି ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ହେ ଶଙ୍କର। ତାଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗର ଅବସ୍ଥା, ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଲ୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦିଅ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ଲୋକେଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଗଣମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'କୁସୁମେଶ୍ୱର' ଭାବରେ ପରିଚିତ କରାଯାଉ। ତାଙ୍କୁ ମୋର ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଗଣମାନେ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା କରିବେ।" ଏହି ସମୟରେ, କିନ୍ନର ମହିଳାମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ଦେଉଥିଲେ। ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିବା କୁସୁମେଶ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, କୁସୁମେଶ୍ୱର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। "ହେ ଗଣପା, କୁସୁମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଫୁଲରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏକ ଦିନ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରନ୍ତି," ଏହିପରି ଦୟା ଦ୍ୱାରା କୁସୁମେଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'କୁସୁମେଶ୍ୱର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନ' ନାମରେ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭଲ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବେ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ରୂପରେ ଏକା ଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ, କିନ୍ନର, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। କିଏ ନମସ୍କାର କଲେ, କିଏ ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦୂଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ଅହଂକାରରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବିତ ହେଲେ। "ଏକ ମାତ୍ର ଦେବତା ମହାଦେବ, ଏହି ମହିଳା ପାଇଁ ମୋତେ କଣ ଆବଶ୍ୟକ?" ଏହିପରି କହିଲେ। "ତୁମେ ଉପାସନା, ପରିକ୍ରମା, କିମ୍ବା ପ୍ରଶଂସା କାହିଁକି କରୁନାହିଁ? ହେ ଗଣେଶ, ଏପରି ଲୋଭ ଭାବରେ କାହିଁକି କରୁଛ?" ଏହିପରି ଶୁଣି, ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ରୋଷ ଏବଂ ଗର୍ବରେ ତୁମକୁ କହିଲେ। "ସେ ମୋର ମା, ସେ ମୋର ପିତା।" ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ପାର୍ବତୀ, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛ। ଏହିପରି ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ, "ପୁଅ ହୋଇ, ମୋତେ ଅନୁକମ୍ପା ବିନା କାହିଁକି କଥା କହୁଛ?" ନଖ, ଦାନ୍ତ, ହାଡ଼, ଲିଙ୍ଗ, ବାକ୍, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ନାକ—ଏହିପରି ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଏହି ସାରିରିକ ଅଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ନଖ, ଦାନ୍ତ, ହାଡ଼, ନାକ ରଖିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତୁମର ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୂର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାମ କରିଥିଲେ। ଏପରି ତୁମେ କଥା କହିବା ପରେ, ଦେବୀ, ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଲେ। ସେ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ, ମନ ପବିତ୍ର କରି; ତାଙ୍କ ଦୃଢ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାପିତ ହେଲା। ଏପରି ଦେବମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ—ସମେତ ଆସିଲେ। ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ତୁମର ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। "ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବିନୟ କର, ହେ ପୁଅ; ସେ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେବେ।" ଏହିପରି କହି, ତୁମେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ବିନୟ କରିଲେ। ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଲ୍ଲେଖିତ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କ ଉପାସନା, ଭୃଙ୍ଗିରିଟିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦିତ ବର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗଥା ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ନ ହେଲା।