ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ମହାକାଳ ଅରଣ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଠାରୁ ମଧୁର ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ହେ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ମହାକାଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ପଟ୍ଟନ ନଗର ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଏଠାରେ ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତର କଳା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ସମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ସମୟରେ, ହେ ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ତାହା ମୋର କୌତୁହଳ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—କେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଅନେକ ତପସ୍ୟା ସଂଚୟ ହୋଇଥିଲା? ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିଛନ୍ତି କି? ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି ପଟ୍ଟନ ନଗରର ଗାଥା କୁହନ୍ତୁ। ନାରଦ ଋଷି ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ଯାତ୍ରାର ବିସ୍ତୃତ କଥା ରଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମଧୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରିଘୁରି ଦେଖିଛି—ଏହି ନଗର ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସିତ, ଶତଶଃ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଓ ଶୀତଳ ପବନ ଏହି ନଗରକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ହୀରା, ନୀଳମଣି, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣିର ଚମକରେ ଏହି ପଟ୍ଟନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ ଓ ଈଶାନ ଏହିଠାରେ ସେବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ଏପରି ଚମତ୍କାର ନଗରକୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏଠାର ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ନିୟମିତ ପରିହାର ଶକ୍ତିର ତେଜରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାୟ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏଠାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିବ ଭକ୍ତିରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନାରେ ଲିନ। ପଟ୍ଟନେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ କେବେ ଧଳା, କେବେ ଲାଲ, କେବେ ହଳଦିଆ, କେବେ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ। କେବେ ସେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, କେବେ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଅନୁଭୂତ। ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଶିବଶକ୍ତି ପାପନାଶିନୀ, ଏହା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଭଳି ମହାତ୍ମ୍ୟରେ ଅଠାଉଁ ଚାପ୍ଟର, ଅବନ୍ତିଖଣ୍ଡର ଅସୀ ଚାରି ଲିଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଞ୍ଚଳରେ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଏକାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ତ। ଏହି ପଟ୍ଟନେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟ ପାପ ନାଶକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦାୟକ ଓ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦାତା ବୋଲି ଜାଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରାଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ଭୂପତି ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଦାର ହୃଦୟ ଓ ଶୂରବୀର ଥିଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁ, ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ପରଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଇଲେ, ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଧରିଲେ। ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ସେ ଶିଶୁକୁ ଆତ୍ମ ସ୍ନେହରେ କୋଳେ ଧରିଲେ। ସେ ଶିଶୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ନେଇ ମାଆଙ୍କ କୋଳରେ ରହିଲେ। ମାଆ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—“ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମ ମୁହଁରେ ଏହି ଅଜଣା ହସ କାହିଁକି?” ତେଣୁ ସେ ଶିଶୁ କହିଲେ—“ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚାଲାନ୍ତି; ଏଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣ ନବଜାତକୁ ଚୁରି କରିଥାଏ। ମା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚାହୁଁଛ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ଓ ସ୍ନେହରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଲୋଭୀ ବିଲେଇ ତାଙ୍କର ଲାଭ ପାଇଁ ମୋତେ ନଜର ରଖିଛି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ସନ୍ତାନ ସହ ଏହି ବନ୍ଧନ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଦିନଠାରୁ ଅଧିକ ରହେନାହିଁ।” ମାଆ କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ଆଶାରେ ତୁମକୁ କୋଳେ ଧରିନାହିଁ।” ଏପରେ ସେ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଶିଶୁଗୃହ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ସେ ମାଆ ଏହି ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ଶିଶୁକୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଭାବି, ସେଇ ବଳଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ଏପରିଭାବେ ବୀର ବିକ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜ ବୋଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଟି ଦୂରେଇ ଯାଇଥିଲେ।