ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଛି, ଯିଏ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି। ଏବେ ଜାଣ, ପଟ୍ଟନେଶ୍ୱର, ଯିଏ ସହରର ନାଥ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏକଥା ପୁରୁଣା କଥା, ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତର ଏକ ଶୁଭ୍ର ଗୁହାରେ ମୁଁ ବସିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, “କୈଳାସ ପର୍ବତର ଏତେ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?” ସେଠି ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ଖୁସିର କୁହୁକୁହା ଓ ଚକୋର, ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ କୁରୁର ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମହାକାଳ ନାମକ ବିରାଟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଝାଡ଼-ଲତାରେ ଢାକିଥିଲା, ଭାଲୁ, ବାନର, ଶିଆଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ମୋ ମନରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା, “ଏପରି ଜଙ୍ଗଲରେ, ପ୍ରଭୁ କିପରି ଆସିବାକୁ ଚାହିଲେ?” ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମକୁ ମନ୍ଦରା ପାହାଡ଼ର ଶୁଭ୍ର ଗୁହାରେ କହିଥିଲି। ମହାକାଳ ଜଙ୍ଗଲ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦମୟ ବୋଧ ହୁଏ। ହେ ପାର୍ବତୀ, ପଟ୍ଟନ ସ୍ଥଳ ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଭରିଆ; ତାହାର ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଆସିଲେ। ମୁଁ ତୁମର ଉତ୍ସୁକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଓ ମନ ରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, “କେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା ହୋଇଥିଲା? ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଦେଖିଥିବା କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କୁହ।” ତେଣୁ ସେ ଏହି ସହରର ଚମତ୍କାର କଥା କହିଲେ। ନାରଦ ମହାପୁରୁଷ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଚାରିପାଖ ଘୁରିଥିଲେ। ସେଠି ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ବହୁ ମହଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଚାରିପାଖ ରୁତୁର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଓ ଶିତଳ ପବନ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ସହର ହୀରା, ନୀଳମଣି, ବେରୁଜ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ରତ୍ନର ଆଭାରେ ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ ଓ ଈଶାନ ଏହି ସହରକୁ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦେବମୟ ସହରକୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସକ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବସିଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ କେବେ ଧଳା, କେବେ ଲାଲ, କେବେ ହଳଦିଆ, କେବେ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କେବେ ସେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ, କେବେ ଗୋଟିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ସେଠି ନାଶ ପାଉଥିଲା। ଏହି ତାଙ୍କର ପାପନାଶିନୀ ଶକ୍ତି, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହିଛି। ଏପରି ଭାବରେ ‘ପଟ୍ଟନେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସ୍ଥଳକୁ ପାପନାଶିନୀ, ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦାୟିନୀ ଭାବରେ ଜାଣ। ପୁରୁଣା କଥା, ରାଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ ଏକ ଭୂମିପତି ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଦାର ଓ ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ଥିଲେ। ଶତ୍ରୁ, ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର – ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଥିଲେ ଓ ପାରସ୍ପରିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୁଝିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମକାଳରୁ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଜୀବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବେଶି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଲାପରେ ରଖିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ ମାଆଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ରହିଥିଲେ। ମାଆ ଚମତ୍କାର ଦେଖି ପଚାରିଲେ, “ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମ ମୁହଁରେ ଏହି ହାସି କାହିଁକି?” ତେବେ ସେ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚାଲିଛନ୍ତି; ଏଠି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯିଏ ନବଜାତକୁ ଚୋରି କରେ, ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ। ମା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଦେଖୁଛ।” ଏଭଳି ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଅବିରତ ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।