ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ଦେବଗଣ ଏବଂ ସର୍ପମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ମାନ୍ୟେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ସଂସାରର ଚର ଏବଂ ଅଚର ପ୍ରଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କେଉଁଠି ବିରାଜିତ ଥିଲେ?" ତୁମେ ଏହା ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ—"ସେ କଣ ମହାଧାମ, ଯେହିଁଠି ଉଗ୍ର ଗ୍ରହମାନେ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି?" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଅନୁସାରେ ସବୁ କଥା କହିଦେଉଛି, ହେ ପ୍ରିୟା। ପୃଥିବୀ ଆଦି ପଞ୍ଚଭୂତ, ସମସ୍ତେ କାଳର ମହାବନରେ ବିରାଜିତ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅପୂର୍ବ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ମୟ ଲିଙ୍ଗ ନିତ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ଓ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ନିବେଶିତ; ସେଇ ଲିଙ୍ଗରୁ ମହାତ୍ମା, ମହାବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ। ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ପାର୍ବତୀ—ଏହି ସମସ୍ତେ ସେଠାରୁ ପ୍ରକଟ। ସେ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବତ୍ର ହସ୍ତ, ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଚିହ୍ନ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ, ଏବଂ ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମ। ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ରଜୋ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମୋ ଗୁଣ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଉପାଦାନ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ରୂପୀ ସ୍ୱଭାବ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ। ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଜଳ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ମଧ୍ୟ ଦିଗ, ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଏହାଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ସଂସାର ଦେଖିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହାକୁ ତିନି ଲୋକରେ ‘ମହାଉତ୍ସବ ମୂଳ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯିଏ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମହାମୂଳ ରୂପେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଯେତେବେଳେ ମହାମୂଳର ନାଥ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିଥାନ୍ତି। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ, ହେ ପାର୍ବତୀ। ପୁରାତନ ରଥଂତର କଳ୍ପରେ, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ମହାକାଳ ନିକଟେ ମୁକ୍ତିର ପରମ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା। ସେ ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଶିପ୍ରା ନଦୀ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ମହାପାପ ନାଶ କରେ, ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀକୁ ଦେଖିଲେ—ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧାରୀ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ। ସେ ଶିକାରୀକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମନେ କଲେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତକ। ଏହା ଦେଖି, ହରି ମନ୍ଦିରେ ଲୁଚି ଥିଲେ, ଶିକାରୀ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଶିକାରୀ କହିଲେ—"ମୋ ମନ ଏବେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମେ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି।" "ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶହଜାର ନାରୀ, ତଥାପି ମୋ ମନ କେବେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇନାହିଁ। ଆପଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରି ଭାବି, "ଏ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତୀ, ପାପୀ କର୍ମକାରୀ," ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିମ୍ନେ ନାହିଁ। ସେ ଅନ୍ନସ୍ନାନ କରି, ମୁକ୍ତି ଲିଙ୍ଗ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସେଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ବିଳୀନ ହେଲା; ସେ ଅଚାନକ ଭାବିଲେ—"ମୋକୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।" କିନ୍ତୁ ଶିକାରୀ, ପାପରେ ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରଚିତ୍ତ, ସେ ପରମ ରୂପ ନ ପାଇଲା, ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ପୁନଃ ସେଇ ନଦୀକୁ ଆସିଲା। ସେଠି, ଜଳରେ ଚଳିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧରିବାକୁ ବାଘ ଚେଷ୍ଟା କଲା।