ପୃଥିବୀରେ ଯେତେବେଳେ କାହାରୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖରାପ କଥା କୁହାଯାଏ, ସେଥିରେ ଏକ ଅପମାନ ରହିଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦାଚାର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ପତନ ନିଶ୍ଚିତ। ମୁଁ ଏଠି ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତିକୁ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ନେଉଛି। ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବଡ଼ କୀର୍ତି ଅକ୍ଷୟ ରହେ, ସେତେଦିନ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଥାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ କେବଳ ମହିମାର ଅବସ୍ଥା ରହେ—ନ କୌଣସି ଘମ, ନ କୌଣସି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ନ କୌଣସି ମଳ କିମ୍ବା ପେଶାବ ଅଛି; ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆକାଶ ରଥରେ ବିହରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏଉଁଠି ଯେଉଁଠି ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଶିଳ୍ପ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା; ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଆପଣଙ୍କୁ ଅଜଣା ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଫଳ କ’ଣ?" ମୁନି କହିଲେ—"ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୀର୍ତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ, ସେତେଦିନ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରନ୍ତି।" "ପ୍ରଭୁ କଳ୍କଳେଶ୍ଵରଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯାଇ, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଉତ୍ତମ କୀର୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" ଏହା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଆକାଶରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆଜିଠାରୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଯେ କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଯେମାନେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅପ୍ରୟାସରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପତିତ ହେବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ମାତୃ ଓ ପିତୃ ଉଲ୍ଲିଖ୍ୟକୁ ମୋଚନ କରିବେ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ବଡ଼ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ହେ ଦେବୀ, ଏଠି ତାଙ୍କର ପାପନାଶକ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ଏହା ପୁରୁଣା କଥା, ଦେବତାମାନେ ତୁହୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ନିଜ ଅଧିନ କରି ନେଇଥିଲା, ଏବଂ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛିନି ନେଇଥିଲା। ଏହି ଭୟରୁ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ, କାଳର ଜ୍ଞାନୀ ମହାମୁନି ନାରଦ ଆସିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?" ନାରଦ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଚକ୍ଷୁ ଅଳ୍ପ ମୁଦି, କହିଲେ—"ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେବା ସତ୍ୱେ ମହାକାଳବନକୁ ଯାଅ, ଏଉଁଠି ଇଶାନେଶ୍ଵର ନାମକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର। ପୂର୍ବ ଇଶାନ ଯୁଗରେ, ଇଶାନଙ୍କ କୃପାରେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା। ଏହାକୁ ପୂଜିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହୃଦୟର ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ।" ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ହେ ଇଶାନେଶାନ, ପ୍ରଭୁ, ଇଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମହାଦେବ, ଉମା ପ୍ରିୟ, ପୁନଃ ପୁନଃ ନମନ। ଶମ୍ଭୁକୁ ନମସ୍କାର, ରୁଦ୍ରକୁ ନମସ୍କାର, ବିରୂପାକ୍ଷ, ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।" ସମସ୍ତ ଚରାଚର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ। ଆକାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ।