ଏକ ସମୟର କଥା, କମ୍ବଳା ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ସର୍ପ ପିତୃଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ କାଳିୟ, ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳରେ ଲୁଚିଗଲା। ଏହିପରି ଅନେକ ସର୍ପରାଜା ଓ ନାଗମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆଦି ସହିତ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାରେ, ଏକ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବସି, ଶିର ନମାଇ ଏହିପରି କହିଲେ, “ହେ ଦେବ! ଆମେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆମର କ୍ରୁଧ୍ଧ ମାଆଁଙ୍କ ଶାପରେ ପଡିଥିଲୁ। ଏହି ଶାପର ଫଳରେ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ ହେବ। ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ବଡ଼ କାଳବନକୁ ଯାଅ। ମହାମାୟା ସମୀପରେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ପୂଜା କର।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, କର୍କୋଟ ନାଗ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବାଦିଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ବର ଦେଲେ— “ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡଶୂକ ସର୍ପମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ତୁମେ ମୋ ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରିବ। ଏହିଠାରୁ ମୁଁ କର୍କୋଟକେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ମୋର ପୂଜା କରିବେ, ତାଙ୍କର ରୋଗ ମୁକ୍ତି, ଦୁଃଖ ମୋଚନ ଓ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାଷ୍ଟ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଦିନେ କର୍କୋଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଅପସାଗୁଣି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଶିଶୁ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ତାହା ସିଘ୍ର ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି କର୍କୋଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ! ଏହିଠିରେ ଏକାଦଶମ ଲିଙ୍ଗ—ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦାରୁବନରେ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପବାସ, ପତ୍ରଭୋଜନ କିମ୍ବା ନିରାହାର ଥିଲେ। କିଛି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଦେଇ, କିଛି ଧୂଆଁ ପିଇ, କିଛି କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—‘କିପରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହେବ?’ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ଗାଇଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ଫଳହୀନ ହୋଇଗଲା। କେହି କାଜଳ, ଔଷଧ ବା ଚପ୍ପଲ୍ ପିନ୍ଧି ଚାଲିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ମନରେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—‘ହେ ମହାନୁଭାବମାନେ! ଏହି ଭୂମିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଫଳହୀନ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିବ। ଇଚ୍ଛା ରୁପେ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଅହଂକାର ରୁପେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱେଷ, କାମନା, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନ ଥାଏ, ଅନ୍ୟର ଜନନୀଙ୍କୁ ମାଆ ଭାବିବେ, ଅନ୍ୟର ଧନକୁ ମାଟି ଭାବିବେ, ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିରେ ତପସ୍ୟା ଓ ସିଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ତେଣୁ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଗୁଣ ଛାଡ଼ି ସିଦ୍ଧି ମିଳିବ ନାହିଁ।' ‘ଏବେ ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ବଡ଼ କାଳବନକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କର। ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ବସୁମତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।’” ଏହିପରି, ନାଗମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କରି, ମହାସିଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ।