ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହାଯାଇଛି—ଏହି ତମସା ନଦୀର କୁଳରେ ସବୁ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏଠାରୁ ତମସା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଅନେକ ଉପନଦୀ ରହିଛି। ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ ମାନବମାନେର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଏହି ତମସା ନଦୀ ଫୁଲିଥିବା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଲତାମୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ସବୁଠାରେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଘ୍ରାଣ ଦେଇଥିବା ତମାଳ ଗଛ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ବକୁଳ ଗଛ ରହିଛି। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମର ପ୍ରମିଣ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭାବନ୍ତ ଫଳ ଚାହିଁ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟଠି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦରେ ଅଞ୍ଚଳ ତାଳ ହୋଇଯାଏ, ଏଠାରେ କାଦମ୍ବ ଗଛର ଗୁଚ୍ଛ ରହିଛି। ମଦିରାପାନ କରିଥିବା ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଫୁଲର ଘ୍ରାଣରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୋତାମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଉତ୍ସାହର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦରେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଗାଢ଼ ନୀଳ ନୀଚୁଳ ଗଛର ଝାଡ଼, ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମନୋହର, ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ପୁରାତନ ଦିନରେ, ଏଠିରେ ମହାନ ଓ ପବିତ୍ର ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ତପସ୍ଵୀର ଧନ, ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ତୀର୍ଥ ଓ ଆଶ୍ରମ ରହିଛି। ଏହି ଶୁଭ ନଦୀକୁ ତମସା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏଠି, ବିଶେଷକରି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି, ତମସା ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି। ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଯାତ୍ରା କଲେ ଶୁଭ ମିଳେ, କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଏହିଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭୈରବ ନାମକ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାସୁଦେବ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି, ଭୈରବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଲେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠିରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଭୈରବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ବାସ କରିବା ସମସ୍ତ ବାଧା ହିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମନୋହର ଭରତ-କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ଏଠିରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଅନେକ ଫଳ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଥାଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିୟମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରଖି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ମହାନ ରାଜା ଭରତ ଏକ ବଡ଼ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଏହି କୁଣ୍ଡ ଅନେକ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଉପଲକ୍ଷିତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ହଂସ, କୌଁଜ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି କୁଣ୍ଡକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏଠିରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋହରତା ମିଳେ; ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଜନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠିରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତକୁଣ୍ଡ ଅଛି। ଜାତକୁଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବ ରିଜର୍ଭୁଆର୍ମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବାର୍ଷିକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏପରି ଉଚ୍ଚତମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭରତ-କୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଥମେ ରାମ ଓ ସୀତା, ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଜିତଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଏହା ଶୋଭିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଠିରୁ ଉତ୍ତରେ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୀରତାର ଏକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରହିଛି।