ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ସେଠାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦାନ ଦେଲେ, କେହି ମଧ୍ୟ ପିଶାଚ ହେବେ ନାହିଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବିଶେଷ କରି ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ମନାଯାଏ । ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମାନସ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି । ଏଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଭାରୀ ପାପ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ । ମନସିକ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ଯେକୌଣସି ପାପ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ତାହା ଏଠାରେ ଦୂର ହୁଏ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ବିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହାପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଭୂମି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସଦା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ । ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନର ଋଷିମାନେ ନିବାସ କରନ୍ତି । ଏହି ତୀରରେ ସବୁ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରୁ ତମସା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଅନେକ ଶାଖା ଅଛି । ଏହି ତମସା ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ରୁକୁମୁକୁ ଫୁଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଝାଡ଼ି, ଲତା, ତମାଳ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ବକୁଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମର ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ରେଣୁ ଓ ଫଳ ଖୋଜୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଅନ୍ୟଅଞ୍ଚଳରେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହା ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଠେ, କାଦମ୍ବ ଗଛର ଦଳ ଦେଖାଯାଏ । ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ମାଳା ମଧୁର ମାଳତୀର ଫୁଲରେ ମନ ହରିଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ଟିଆଁ ଦଳର କୁହୁକୁହା ଧ୍ୱନି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉଲ୍ଲସିତ କରେ । ଗାଢ଼ ନୀଳ ନିଚୁଳ ଗଛ, ମୟୂର ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଏଠିକୁ ଆକର୍ଷକ କରିଛି । ଏପରି ଅନେକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି । ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ଧନ, ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ଏଠିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତୀର୍ଥ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଏହି ଶୁଭ ତମସା ନଦୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ । ବିଶେଷ କରି ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏହା କରିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳୀୟ ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏବେ ମୁଁ ତମକୁ ତମସା ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅତି ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି । ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଏଠାର ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ଭୈରବ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଞ୍ଚଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବାସୁଦେବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଭୈରବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ମାର୍ଗଶିର୍ଷ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଠି ଜନମାନେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଭୈରବଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କରିବାରେ କେହି ବିଘ୍ନ ଆସେ ନାହିଁ । ଏହି ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତ-କୁଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଅସୀମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଦେବତାମାନେକୁ ସାଧନା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମହାରାଜା ଭାରତ ଏକ ବିଶାଳ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି କୁଣ୍ଡ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ।