ଏହି ଜଗତର ଯେତେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଜୀବ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ତଥା ସମସ୍ତ ବଂଶ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଯେତେ ବାର ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ଯେତେ ବାର ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ସେସବୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ହୁଏ । ଭୂର୍ଲୋକ ଆଦି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସପ୍ତ ପାତାଳ ଲୋକ, ସେଉଁଠି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦର-ମୁଖୀ, ସେସବୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହିପରି, ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଉଭୟ । ଏହା ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ, ଅଜର, ଅପରିମେୟ, ଏବଂ କାହା ପ୍ରତି ନିର୍ଭର ନୁହେଁ । ଏହା ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ, କ୍ଷୟ ନ ହେବା, ତିନି ଗୁଣରୁ ଜନ୍ମିତ । ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ । ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନାଦି କାରଣ । ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଯେପରି ନିକଟତାରେ ସ୍ପନ୍ଦନ ହେଲେ ଗନ୍ଧ ଚାଲିଆସେ, ଏହିପରି ଦେବତା ଅନାଦି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମ କାରଣ । ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହୁଏ, ହେ ପାର୍ବତୀ, ସେଠି ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବ ଅବସ୍ଥିତ । ସେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିଜେ ସ୍ପନ୍ଦକ ଓ ସ୍ପନ୍ଦିତ ଦୁହେଁ ଥିଲେ, ହେ ପୃଥିବୀପତି । ସେଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରଜୋଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ପରେ ସତ୍ୱଗୁଣ ବଳିଷ୍ଠ ହେଲେ, ତାହାପରେ ତମୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଲୟ କରନ୍ତି । ଯେପରି ଚାଷୀ, ସେଚାକାରୀ ଓ ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତେ ଶେଷରେ ଶସ୍ୟ କଟିଥାନ୍ତି, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି, ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ଲୟ କରନ୍ତି । ରଜୋଗୁଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ତମୋଗୁଣ ହେଉଛି ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ସତ୍ୱଗୁଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗତନାଥ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଗାଇଥାନ୍ତି । ହେ ବିଶାଳ-ନୟନୀ, ଏହାକୁ 'ମହାକାଳ ବନ' ବୋଲି ସଦା କୁହାଯାଏ । ମୁଁ ମହାନ୍, ମୁଁ ମହାନ୍, କାରଣ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକାଶର କାରଣ । ମହାକାଳ ବନରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ 'କଳ୍ପନାଥ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକକୁ ଗଲେ । କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା କେଶବ, କେହି ଆଦି କିମ୍ବା ଅନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଏକମାତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଏହିପରି, ଆଜିଠୁ ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ଅନାଦି କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ମଣିଷ ପାଞ୍ଚ ମହାପାପ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନେଇଁ ଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହେଉ । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ, ସେଥିରୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଆବାରେ ଆବାରେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପଡି ଦୁଃଖ-ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ମଣିଷର ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ରହିତ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଅଶ୍ୱମେଧ କିମ୍ବା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଯେପରି, ଏହି ଦର୍ଶନର ଫଳ ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେମାନେ ଏହାକୁ ଲଭିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପଶୁ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ । ଏପରି କହି, ଦେବ କେଶବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ହେ ସୁନ୍ଦର-ମୁଖୀ, ତୁମକୁ ଏହି ଗୌରବ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ । ଏହି ଦେବଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଉପଜେ । ଏକଥା ମନେ ପକାଇ, ଏକଦା ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋ ସହ ମୋର ମହଲରେ ଖେଳୁଥିଲା ।