ଏକ ସମୟରେ, ବ୍ୟାସ ମୁନିଙ୍କୁ ସନତ୍କୁମାର ବିବରଣା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ଦର୍ଦୁରେଶ୍ୱର ନାମକ ପରିଚିତ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ମହାକାଳବନରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି, ଯାହାର ସଂଖ୍ୟା କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କର ନାମରେ ପରିଚିତ। ତଦ୍ୱତ, ନବଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ନରାଦିତ୍ୟ, ସୋମେଶ୍ୱର, ବୃହସ୍ପତିଶ୍ୱର, ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ଶିବ ରୂପେ ପୂଜିତ। ଏହି ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ନେଇଯାଇଥାନ୍ତି। ଗ୍ରହତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସନତ୍କୁମାର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏପରି ଦେବତା ଓ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବରଣା କଲି। ଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଦାନ୍ତା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ସନ୍ତାପରେ, ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକେ ସଦା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକ ସନ୍ତାନ ପାଇଥାନ୍ତି, ଦାରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବଂଶ ଅନେକ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ, ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାନ୍ତି।" ଅବନ୍ତୀ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଅଛି। ବ୍ୟାସ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଅବନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରରେ କେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି?" ସନତ୍କୁମାର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଲୋଚନା, ନାରଦଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି। ପୁଷ୍କର ଆରମ୍ଭ କରି, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଉଁ ତୀର୍ଥ ଅସଂଖ୍ୟ, ହଜାର ହଜାର, କୋଟି କୋଟି ଅଛି। ପାହାଡ଼ରେ କିନ୍ନରମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୃଷ୍ଟି ପାତ କରନ୍ତି। ଏଉଁ ତୀର୍ଥର ସଂଖ୍ୟା ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଉଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଉଚିତ ଭାବେ କରିଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଭଳି ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପୂଜାର ଫଳ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶାଖ ମାସର ଶେଷରେ ମିଳିଥାଏ। ମାଧବ ମାସରେ ଅବନ୍ତୀରେ ବିଶେଷ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବାର୍ଷିକ ବ୍ରତ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଲୋକ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶିବ ଉପାସନାକୁ ବଢ଼ାଏ, କୀର୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।" ଏପରି ଅବନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବରଣା ସମାପ୍ତ ହେଲା—ବ୍ୟାସ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ, ଅବନ୍ତୀଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ପୁସ୍ତକରେ, ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ। ପରେ, ବ୍ୟାସ ମୁନି ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ?" ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—"ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଯମୁନା ଦେବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବିତସ୍ତା, ଅମରକଣ୍ଟକରେ ନର୍ମଦା, କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଏବଂ କାୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମହାକାଳ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ପାପର ଧନକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗର ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ।" ଏଭଳି ଅବନ୍ତୀକ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବ୍ୟାସ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।