ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ମৈତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ଯିଏ ଏହି ପୂଜା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ କରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ବିନ୍ଦୁସରସ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦାନ ଦେଇଥାଏ। ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ଓ ସେଠି ସଦା ପୂଜା କରାଯାଏ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଥୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ। ଏହି ଦିନଟି ମନଃକାମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ଶତାଧିକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିପାରେ। ଏଠାରେ କେତେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାମନ୍ଦିର ଅଛି? ହେ ବିଶାଳ ଋଷି, ଅବନ୍ତୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ। ଯେପରି ମେଘମାଳାରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଗଣନା କରିହେଲେ ଅସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା ଆକାଶର ତାରାଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ସ୍ଥାନର ପବିତ୍ରତା ଅପରିମିତ। ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ସହର ନିଜେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ଏଠାରେ ନଦୀ, ଜଳାଶୟ, କୂଆଁ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପବିତ୍ର ଅଟେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁଖ୍ୟ କଥାଗୁଡିକ କହିବି। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଓ ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ, ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଶୋଭିତ କରି, ଉର୍ଜା, ମାଧବ, ବୈଶାଖ ଓ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ, ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ସେଉଁଠି ନିୟମାନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକ୍ରମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ମୁନି। ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତୀର୍ଥ ଉପାସନା ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଯେତେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ କହିବି। ମହାଦେବୀ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଟେ ଓ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏଠାରେ ନୀଳ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ଏବଂ ଗନ୍ଧବତୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଚଉରାଶି ଟି ନାଥ ଓ ଆଠ ଭୈରବ ଅଛନ୍ତି। ଛଅ ଟି ବିନାୟକ ଓ ଚବିଶ ଟି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ବିସ୍ଥାପିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି: ନାରାୟଣ, ହୃଷୀକେଶ, ବାରାହ, ଧରଣୀଧର, ଏହି ଦଶ ଟି ବୈଷ୍ଣବ ଦେବତା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି। ମହାକାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି, ବିନାୟକ, ଭୈରବ, ଦେବୀମାନେ, ଓ ବାୟୁପୁତ୍ରମାନେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥୀ ବ୍ରତରେ ଅତି ପ୍ରିୟ, ବିଘ୍ନହା ଓ ପ୍ରମୋଦୀ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଛଅ ଦେବତାକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଘ୍ନହରା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ବଟୟକ୍ଷିଣୀ, ବୀରଭଦ୍ରା, ଏହି ଆଠ ମାତୃକା ଅଛନ୍ତି; ମହାମାୟା ଯିଏ ସତୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ କପାଳମାତୃକା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ପାର୍ବତୀ, ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗଶାଳିନୀ, ଚର୍ପଟା ମାତୃକା, ବଟ ମାତୃକା, ଯୋଗିନୀ ମାତୃକା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଚଉଷଠି ମାତୃକା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈଷ୍ଣବୀ, ବାରାହୀ, ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ଅପାର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା, ଦେବୀ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।