ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜର ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ରହିଲା ନାହିଁ। ସେଉଁଠାରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ପୁନି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ତପସ୍ୟା କ’ଣ? ଦାନ କ’ଣ? ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କ’ଣ? କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ? ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଝିଲିକ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ କୋଟି-କୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ରହିଛି। ଏହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି ସୁତୀର୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁମୁଦ୍ବତୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି, 'ଅଖଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ଅବନ୍ତି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ, ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ପଞ୍ଚମ ସ୍କନ୍ଦର ଏଠି ଅନ୍ତ। ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହାଯାଇଥିଲା। ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶିପ୍ରା ନଦୀ ବହୁଛି, ସେ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଦିବ୍ୟ। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ସେଠାରେ, ତପନ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ସ୍ଥାପିତ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ। ଚାରି ମାସ ହରି ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମାଚରଣ ନିୟମିତ। ଏହି କଥା ଭାରତଭୂମିରେ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ସମ୍ପାଦନ କଠିନ ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରଭୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବାର କାରଣ। ଏହି ଜଗତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ କୁଳ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁଠାରେ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ରତ ପାଳନ ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଚାରି ମାସ ବ୍ରତ ନ କରିଥିବାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ। ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରିମାସ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତି। ଶରୀର ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପୋଷିତ ହେଲେ ଜୀବନ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆୟୁ ଯାଏଁ ବର ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଶତଶଃ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନାଶ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି, ଚାରିମାସ ଜନାର୍ଦନ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଯଦି କେହି କର୍କରା ଦିନରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଶରୀର ପବିତ୍ର କରେ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲାଭ ମିଳେ। ଏଠି, ଝରଣା, କୁଆ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଝିଲିକ ଯେଉଁଠି ନହେଉ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏମିତି ସ୍ନାନ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନାଶ ହୁଏ। ଏହିପରି ନଦୀଗୁଡିକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଚାରିମାସ ଅବଧିରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ରେବା ଓ ପୂର୍ବ ସାଗର ସଂଗମରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ। ଏହି ଚାରିମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଯେବେ ଜଗନ୍ନାଥ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେବେ ପାପ ହଜାର ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ। କର୍ମଜ ଶରୀରକୁ ଭେଦି, ଯଦି ଚାରିମାସ ଅବଧିରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର କିମ୍ବା ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ଅବହେଳା ହୁଏ, ତେବେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ କିମ୍ବା ବିଲ୍ବ ଜଳରେ ନିମ୍ଜନ କରେ, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଜଳସ୍ନାନ ସ୍ଥଳରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। କାରଣ, ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦାଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ପ୍ରବାହିତ।