ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀଥ ଓ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ବଡ଼ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କିମ୍ବା ମହାମାରୀ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଓ ଭୋଗ ଦେଇ ଦାନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ କେବେ ଦୋଷୀ ହୁଏନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅସୁବିଧାରେ, ଏଠିର ରକ୍ଷକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରିବାରସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏହି ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ସେହି ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ରାତି ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ଜାଗି ରହେ, ପ୍ରତିଟି କ୍ଷଣରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏପରି ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ବ୍ୟାସଦେବ, ଚାରିହଜାର ଗାଁ ବଛା ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ କୁଟୁମ୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ଅବସାନ ହେଲା, ଏହି ଅବନ୍ତିକ୍ଷେତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତ୍ୟଖଣ୍ଡର ସତ୍ସଠି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ପରେ, ଦେବପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥର ବିବରଣ ଆସିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ପରମ ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ ଅଛି। କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀର ପୂର୍ବ ତୀରରେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥିତ। ଏଠି ମାଧବ ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଫଳଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଭୈରବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜା କରନ୍ତି। ବ୍ୟାସଦେବ, ଏଠି ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକ କେବେ ଭୈରବୀଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିନଥାନ୍ତି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀ ତିଥି, ବୁଧବାର ଓ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେବାବେଳେ, ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଜନ୍ମ ଘଟେ। ସେହି ଦିନ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ। ସେଜଣେ ଅନେକ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ, ସଂଯମୀ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ଛୋଟ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାନି। ଏମିତି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଅତିଥି ଆସିଲେ। ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଉନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ, ଆପଣ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି। କିଏ ସେ ଅପରାଧ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା? ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଧନସଞ୍ଚକ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଅନାସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ। ଏହି ପାପ କାରଣରେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ହ୍ରାସ ହେଲା ଓ ସେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ। ପରେ ଚୋରି ଛାଡ଼ି ସେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶିଗଲେ। ସେମାନେ ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ନିବାସକୁ ନିଆଯିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଗତ। ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ କୁ କହିଲେ—ଏହି ପାପୀ ଗୋଦା ନଦୀ କୂଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ କିଛି କାରଣ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଂହ ରାଶିରେ ବା ବୃହସ୍ପତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଭଳି, ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାମାଳାରେ ତୀର୍ଥ, ପୂଜା, ଦାନ, ଓ ଧର୍ମର ମହିମା ଉଜାଗର ହେଉଛି, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାର ମାଧ୍ୟମରେ ମୁକ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।