ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମର ଖଜାନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନିର୍ମଳ କରିବା ପାଇଁ, ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ରାମଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମର ଅମୂଲ୍ୟ ଧନର ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ । ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅପାର ତପସ୍ଵି, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ । ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କଥା ଅଛି, ଆମକୁ ଶୁଣାନ୍ତୁ । ଆମେ କିପରି ନିୟମନୁସାରେ ପଦେପଦେ ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବୁ ? ଯାହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।” ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିୟମ ଧରି, ସଦା ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି ସଦା ନିରତ ରହନ୍ତି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଥିରେ ପଦ୍ମ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଟିଥାଏ । ଏଠି, ହରିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ବାସ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ମୁକ୍ତି ଯେପରି ଏଠି ଲଭ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସେପରି ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ମହାପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ । ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପୁଷ୍କର ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମିଳୁଥିବା ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ । ଅଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନ ଥିବା ମୁନିମାନେ, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗିକ ଶକ୍ତି ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ ଋଷିମାନେ, ଶ୍ରୀ, ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି । ଏଉଁଠି, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ଲଭନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିରତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏକ ଯୋଗୀ ହଜାର ଜନ୍ମ ଧରି ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ । ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା କୁହେଁ; ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରି ଏଠାକୁ ଆସି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରଥମ ଦିନ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମୀ ଲୋକମାନେ ଉପବାସ କରିବେ । ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ନୀତିସହିତ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଓ ପାପରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପବାସ କରି, ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବେ ଓ ବିଶାଳ ବିଷ୍ଣୁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବେ । ଏଠାରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଉପବାସୀ ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବେ । ଏହି ହଜାର ଧାରା ଥିବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେଷଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିବେ । ପରେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବେ; ରାତିରେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ସମୀପରେ ଜାଗରଣ କରିବେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସକାଳେ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦେଖି, ନିୟମିତ ଲୋକ ପୁନଃ ଉଠିବେ । ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବେ । ପତି-ପତ୍ନୀ ଦୁହଁକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ, ତାହାପରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକ ଭୋଜନ କରିବେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଉଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବେ । ସଂଯମ ଓ ନିୟମ ପାଳନ କରି ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ । ଏପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ପବିତ୍ର ହେଲେ । ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ଅନେକ ବିଧିରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ଅପାର ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଏହି ପରେ, ଗୟାର କୂଆ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେବା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।