ଏହି କଥାରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୀଘ୍ର ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏହି ଦୁଗ୍ଧପୋଖରୀରେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେଠି ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ । ଏହି ପୋଖରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ଦେବୀ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଦୁଗ୍ଧ ମିଶ୍ରଣର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ । ଏଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ, ସୀତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଅମୂଲ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦାନ — ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ । ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମନୋରଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ନିୟମିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ମହାମନ୍ଦିର ରହିଛି । ସେଠି ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ଆଦରସହିତ ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ହନୁମତ୍କୁଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଏହି ଦୁଇଠି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ରାମଙ୍କ ଉପାସନା କଲେ, ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମର ଭଣ୍ଡାର ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ । ଏପରେ, ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ତପୋଧନ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥାଟିକି ଆମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ । ଅୟୋଧ୍ୟାର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କ’ଣ? ଆମେ କିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପଦକ୍ଷେପରେ ପଦକ୍ଷେପ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା? ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଟୁଟ ଧାମ । ଏଠି ଶିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ସଦା ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ ରେ ରହନ୍ତି । ଅନେକ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ସ୍ରୋତସ୍ବିନ୍ନ ସରୋବର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଶୋଭା ପାଏ । ଏଠି ହରିଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ସଦା ବାସ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ଏଠି ଯେପରି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ ଏପରି ମିଳେ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ଏକ ମହାପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ । ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପୁଷ୍କର — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିର ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଠାରେ ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଋଷିମାନେ, ଶିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବର୍ଷିମାନେ, ଶ୍ରୀ, ବାୟୁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି । ଯଦିଓ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମରେ ରୁଚି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ଯେଉଁମାନେ ବେଦପରାୟଣ, ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିମଗ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତାହା ହଜାର ଜନ୍ମ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ । ଏହି ତୀର୍ଥର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା କୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଁଛି; ଏପରି ତୀର୍ଥ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରୟାସ କରି ଏଠାକୁ ଆସି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଠିରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ନିୟମିତ ଭାବେ ଉପବାସ କରିବା ଚିତ୍ତ ସଂଯମୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁଠି ଗୃହସ୍ଥ ନେତୃତ୍ୱ ଧର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଦୂର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପବାସ ପରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ବଳବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ରତୀ ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଏ । ଏହା ପରେ ହଜାର ଧାରା ବହୁଥିବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶେଷନାଗଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ତା’ପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଓ ରାତିରେ ମହାଦେବୀ ପାଖରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ଅୟୋଧ୍ୟା ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତା, ମହିମା ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।