ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣର ପାବନ କଥାରେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନେକ ଆଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଓ ଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ସେ ହେଲେ ଯଜ୍ଞକୁ ହରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଉ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେ ଯଜ୍ଞର ନାଥ ଓ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି। କେବେ ତିନି ତୀବ୍ର ତେଜଉଜ୍ଵଳ, କେବେ ମୃଦୁ ଚାୟାର ଧାରକ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ, ମନୁ ଓ ଯମ ଭାବେ ଅପରିମିତ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ରଖିଥିବା, ନିଜେ ଅଗ୍ନି, ଭୂତଳର ଜଳଜନ୍ତୁ ଓ ଭୂତପତି ଭାବେ ବରୁଣ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ହେଲେ କୁବେର, ଧନଧାନ୍ୟର ରକ୍ଷକ, ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ, ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ନାୟକ, ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ନୀଳକଣ୍ଠ, ବୃଷଭ, ରୁଦ୍ର, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଓ ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ। କୀଟପତଙ୍ଗ ଭାବେ, ମୃଗ ଶିକାରୀ, ପଶୁଘାତକ ଓ ମୃଗଚିହ୍ନିତ ମହାପୁରୁଷ। ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ମାଂସଭୋଜୀ, ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ ଓ ଦାତା ଭବେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ହେଲେ ସେନାନୀ, ସେନାପତି, ସ୍କନ୍ଦ, ମହାକାଳ, ଭୂତଗଣର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି। ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦାତା, ଦନ୍ତାଳି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ହସ୍ତୀମୁଖୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ଦାନବଗଣର ନାଥ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣଧାରୀ, ହିମସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହିମାଳୟ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିରୀକ୍ଷକ ଓ ନାୟକ। ଅରୂପ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ରସିକ ଓ ନୃତ୍ୟସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦନ୍ତ, ଲଙ୍କା ନାଶକ, ଉତ୍ପାତର କାରଣ ଓ ଦାତା ଭବେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମ ଦାତା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିର ଉତ୍ପାଦକ, ରସିକ, ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ବାହ୍ୟ ଚରଣରେ ଚଳନ୍ତି। ସେ ପରମାନନ୍ଦ, ପୁରାତନ, ସ୍ୱାମୀ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବା ଶକ୍ତି। ସେ ମନ୍ଥନ କରିଥିବା, ମନ୍ଥନକାରୀ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଗ୍ରାହକ ଓ ହରି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଘ୍ନ ନାଶକ, ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି। ପୂତନା ଶତ୍ରୁ, ପଦଚିହ୍ନ ରଖିଥିବା, ଖେଳିଖେଳି କାର୍ତ୍ତିକ ଭାଙ୍ଗିଥିବା। ଦିବ୍ୟ ମାଳାପିଣ୍ଡି, ଶୁଦ୍ଧ, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳାଧାରୀ। ମାଥାରେ ଚିହ୍ନିତ, ଗଦାଧାରୀ, ଗାଲ୍ବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ। ବଜ୍ରଧାରୀ, ବଜ୍ରାୟୁଧଧାରୀ, ବୃତ୍ର ଘାତକ, ବାସବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନରେ, ହ୍ରଦ ଦ୍ୱୀପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନରେ ସେ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ହୋତା କରି ସେ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେଖ, ହେ ପାପରହିତ, ପୁରାତନ କାଳରେ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିଛି। ବାମନ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ ବଲି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ଚାହିଦା ମୁତାବକ ସମସ୍ତ ଭଳି ଫଳ ଦେଉଛି। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବୀରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ନାଗତୀର୍ଥମାନ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ହରାଏ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଏବେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର। ତାପରେ କାଳଚକ୍ରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଗିନୀମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାଳି ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗିନୀ ଥିଲେ। ସେ ମହାନ ଯୋଗିନୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷ ଓ ବିପଦ ଦୂର ହେଲା। ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ହରାଗଲା। କୋଟରୀ ନାମକ ଅନ୍ଧକାର ମାୟା ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ରହିଲା ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।