ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପୁରୁଷ ନାରାୟଣ କହିଲେ—"ଯଦି ମଲିମ୍ଲୁଚେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପୂଜା ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଉଚ୍ଚତମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରାଯାଇନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟାସ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତା'ପରେ ନାରାୟଣ ଏହି ଚମତ୍କାର କଥା ଶୁଣାଇଲେ—ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ମହାକାଳ ମହାବନ ଛଡା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କରେ। ଏହି ଅଧିକ ମାସରେ, ବ୍ୟାସ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା—ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ—ଏକ ଶତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଇଁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପବାସ କରି, ରାତିରେ ଜାଗିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଜଳଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଜନ୍ମ, ଜୀବନସାଥୀ, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରାଯାଏ। ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବ ଅଂଶରେ ଅଛନ୍ତି ଜଟେଶ୍ୱର, ମହାପ୍ରଭୁ। ସେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ନ୍ୟାୟବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ସହିତ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନର ଅନ୍ୟପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ଭୃଗୁବଂଶୀ ରାମ, ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ କୌଶିକୀ ନଦୀ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ରାମେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ କରିଲେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବିବର୍ଣ୍ନା ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡରେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମେଶ୍ୱରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନାର ଏକାଠିଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟ୍ଠାଠି ହଜାର ଏକ ଅଂଶରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି—"ଅଧିକ ମାସରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନା"। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଗୋମତୀ ପୁଷ୍କରିଣୀର ଶାଶ୍ୱତ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନା କରିଥିଲେ। ଏବେ, ବ୍ୟାସ, ତୁମେ ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣ। ନୈମିଶାରଣ୍ୟରେ, ଶୌନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ। ସେ ସୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନା ହେଲା। ବାରାଣସୀ ନଗର ପବିତ୍ର, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଆସି ଏବଂ ବରୁଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିବର୍ଣ୍ନା ଶୁଣି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ୟାସ କହିଲେ—"ଗୋମତୀ ନଦୀ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ଦେବୀ ସମାନ କୌଣସି ଦେବୀ ନାହିଁ।" ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ଶୌନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ, ଗୋମତୀ ତଟରେ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ। ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅବଧି ଏହି ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ। ତା'ପରେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ରାମ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କଠାରେ ଗଲେ। ଦୁଇଜଣ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ବସିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ଗୁରୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ କଲାପରେ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ କହିଲେ—"ତୁମର ଗୁରୁ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ। ପରେ, ଦୁଇ ମହାବୀର ଉଠି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। "ମହାତପସ୍ବୀ, ଆମେ ଏଠାରେ ରହିବାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଭାତରେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟତ ସମୟ ନାହିଁ।" ତା'ପରେ ବ୍ୟାସ ନିଜ ନିୟମର କାରଣ କହିଲେ—"ଗୋମତୀ ନଦୀରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସଦା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।" ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ତା'ପରେ, ବ୍ୟାସ କୁଶସ୍ଥଳୀରେ ଗୋମତୀର ପୂଜା କଲେ। କଂଥଡେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ପୂଜା, ଦାନ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ନା ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।