ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ କହିବି, ଯାହା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦୁର୍ଭରା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ “ମହାବିଦ୍ୟା” ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହା ପାଖରେ ଥିବା ଝିଲିରେ ଯେଉଁଠି ଜଳସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ବ୍ୟକ୍ତି ମହାଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ “ସିଦ୍ଧପୀଠ” ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଥାଏ। ଏହିଠି, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶିବ, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର ଏବଂ ଅଚଳ ରଖି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ଏଠି ସଦା ଅଲସତା ବିନା ଜପ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟାବଳୀ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଆର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା—ନିଷ୍କାସନ, ମୋହନ, ଭ୍ରମ—ସମ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହି ସିଦ୍ଧି ସ୍ଥାନରେ, ପରମ ମୋକ୍ଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନା ଲାଭ କରାଯାଏ। ଶୁଭ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ନବରାତ୍ରି ଦିନଗୁଡିକରେ, ଯେଉଁଠି ରାବଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଜିତି ଜଗତର ଭୟ ଦୂର କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠି, ଯେଉଁଠି ଶୂରବୀର ଭରତ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପଦଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗାଈ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହାର ଅଂତଃସ୍ଥାନରୁ ଦୁଧ ବହିଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୁଧ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବା ଦେଖି, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହା କଣ?” ତାପରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇ, ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ଅଲ୍ପ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, ଏହା ଶୁଭ କାମଧେନୁ ଗାଈ। ଦୁଧ ମଧ୍ୟରୁ ରୁଦ୍ର ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଏଠି ଝିଲିପାଖରେ, ଦୁଧ ଝିଲିରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।” ରାମ, ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ, ଯାହା ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ। ସେଠି ସିତା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏହି ପୋଖରି ଦୁଧର ମିଳନ ସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏଠି, ଲୋକେ ସିତାର ପୋଖରିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏଠି ସ୍ନାନ, ପାଠ, ହୋମ, ଦାନ ଅବିରତ ରହେ। ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ଏଠି ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ମିତ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଅଛି। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ “ହନୁମତ୍ କୁଣ୍ଡ” ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଠି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ରାମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସମସ୍ତେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ—“ହେ ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଉପଦେଶ ହେଉଛି। ଆମେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମଣ ଅନୁସାରେ ପଦେ ପଦେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାର ଉଚିତ? ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର, ଅୟୋଧ୍ୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି, ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ, ବୈଷ୍ଣବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ପରମ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥ ଲାଲି ଓ ପଦ୍ମରେ ଖିଲିଥିବା ଝିଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠି, ହରିଙ୍କ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ବସିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ।