ଏକଥା ସମ୍ବିଧାନ ଶୁଣ, ଏ ନିଷ୍ପାପ! ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, ତାହା ମୋତେ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହା ସର୍ବପରି ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର କଥା, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ରମାନାଥ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ଋଷି ସ୍ୱଭାବ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥିଲା। କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ମହାମାନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ମୁରାରି ବିଶ୍ୱ ଚାୟାଦାନ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ ଏହି କମଳାସନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା— “ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ; ଯଦି ଚାହାଁ, ଏହା କହ। ଯେଉଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମିତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହୁଏ, ସେସବୁ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ତୀର୍ଥ, ଦେଉଳ କିମ୍ବା ଗୃହରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ, ଗ୍ରହଣ—ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ଗଙ୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପୁଷ୍କର, ଅବନ୍ତୀ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ ହୁଏ, ସେସବୁ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଜେଉଁମାନେ ଛିନ୍ନବସ୍ତ୍ର, ଦୁଃଖୀ, ମୂଢ, ଅବୁଦ୍ଧି, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ନିୟମ ଓ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଅଶୁଚି ମାସ ଆସିଲେ କିଏ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ? ସେହି ସମୟ କେବେ ଆସେ, ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାଇଦିଅ। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିୟମିତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଚି ମାସରେ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡନ, କୁଶ ମେଖଳା, ବିବାହ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ—ଏହା ସବୁ ତିନି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏହି ମାସ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ ସଦା ଅଧିକ ମାସର (ଅଧିକମାସ) ନାଥ, ହେ ପରମପୁରୁଷ। ମୋର ନିବାସ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମରେ ଏଠି ସ୍ଥାପିତ। କାଳ ର ମହାବନରେ, ଯେଉଁଠି ମୋର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଠି ମୋର କିଛି ପ୍ରାପ୍ତି ନାହିଁ। ଅଧିକମାସ ନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ମୋ ପ୍ରତି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, ଅର୍ପଣ, ଅଧ୍ୟୟନ, ପିତୃତୃପ୍ତି—ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ହେ କମଳା। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ବଢ଼ାଏ, ତଥାପି ସ୍ନେହବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କୃପା ମୋର ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହାର ମହିମା ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେହି ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ମହା ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କିମ୍ବା ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁ ମାସ ମଲିମ୍ଲୁଚା ତାହାରେ, ଯେଉଁ ଉପଲବ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଛି, ସେଥିରେ ଏକ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଶାଶ୍ୱତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସହିତ। ନବ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୀପ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଘଣ୍ଟା, ମୃଦଙ୍ଗ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ।