ଏକ ଦିନ ବ୍ୟାସ ମୁନି ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ତୁମଠୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହା କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପିତୃଲୋକରେ ପହଞ୍ଚାଇଦେଇପାରିବ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଦୟାଳୁ ମୁନି କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ବ୍ୟାସ, ଏବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି, ଧର୍ମର ଆଧାର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ—ସେଉଁଠି ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଏ—ସେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷି, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରି, ତିନି ପିତୃ ପରମ୍ପରାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ନିରନ୍ତର ପରମ୍ପରା ଚାଲିଆସିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ପିତୃମାନେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ସମୁହ ମିଶି ଦେବତା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଆଲୋଚନା କର। ଚାରିଜଣ ପିତୃ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅଛି। ତାଙ୍କର ଲୋକ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟାରେ ରତ, ସେମାନେ ଧର୍ମର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ପିତୃମାନେ ନିତ୍ୟ ଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି। ବିରାଜଙ୍କ ବଂଶଧରମାନେ ଭାରି ବିଶିଷ୍ଟ, ସେମାନେ ବୈରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗରେ ରତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଯୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନସ୍ପୁତ୍ରୀ ମେନା, ମହାପର୍ବତର ଦୁହିତା ଅଟୁଟ। ମେନାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ମୈନାକଙ୍କ ନାମ କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଏହି ମହାପର୍ବତର ଦୁହିତା ଓ ପୁତ୍ର ଅଟୁଟ। ବର୍ହିଷଦ୍ ପିତୃମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଅମାଶା ପିତୃମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି। ନିରାକାର ପିତୃମାନେ ଆକାଶରେ, କବ୍ୟବାଡ଼ ଓ ଅନଳ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାନ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତବ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଚାର ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମସ୍ମୃତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଭୋକରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦିଆଯାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ସେଇ ସାତ୍ଜଣ ଯୋଗରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ, ଜନ୍ମସ୍ମୃତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥାନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ମହାଳୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଏହି ଫଳ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ମିଳେ। ପ୍ରୟାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦଶଗୁଣା ଉପକୃତି ମିଳେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ। ମହାକାଳବନରେ ଏହି ଫଳ ପୁନଃ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭପାତରେ ମୃତ, ଯେଉଁମାନେ ନାମ ଓ କୁଳ ହରାଇଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏଠାରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହତ୍ତ୍ୱ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାର ଅତିରିକ୍ତ ଫଳ ଏହିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।