ତୃକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱାରରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରହିବ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷି, ସେଠି କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶକ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମାତୃମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସହ ବାସ କରେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତ୍ୟ ସଦା ପାଇପାରିବ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠି କୋଟି କୋଟି ଦେବୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ଧୂପ, ଦୀପ, ହୋମାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପାଇଥାନ୍ତି। ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବନ୍ୟାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କ୍ଷତି ପାଇବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଏଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବନାଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ୟାସଦେବ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ ଦେବୀ ସଦା ପୂଜିତା। ଏଠି ବୈଧବ୍ୟ ଅପବିତ୍ରତାରେ ପୀଡ଼ିତ ନାରୀମାନେ, ବନ୍ଧ୍ୟା, କାଉଡ଼ିଆ, ବକମାନେ ହେଉନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଯେକୌଣସି ଲୋକ, ନିସ୍ନାନ କରି ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର ପାଆନ୍ତି; କୁମାରୀମାନେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପତି ପାଆନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ, 'ବିମଳୋଦା ତୀର୍ଥ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅବସାନ ହେଲା। ଏପରେ କହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମହାପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ର ଶନିବାର ଦିନ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିହ୍ନକୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ରେବା, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ଓ କ୍ଷାତା—ଏହି ତିନି ନଦୀ ପୂର୍ବେ ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ପାପ ନାଶକ ଥିଲେ। ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ଶୋଭାମୟ ବନରେ ଏମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସାନ୍ନା ଦୋଷ ହେଉଥିବାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ହେଲା। ପରେ ମହାକାଳ ବନରେ ଏହି ତିନି ନଦୀ ଏକାଠି ରହିଲେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ରୁଦ୍ରସର' ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଏମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ଶରଣ ନେଲେ; ଯେଉଁଠି ଧୂଳି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା, ଅଗ୍ନି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହାଁଉଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ପୁରାତନକାଳରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାପତି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସାୱିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ସାୱିତ୍ରୀ ସଦା ପତିଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସଂସାରର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ଏଠାରୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମ ଓ ଯମୁନା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟରେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ସୂର୍ୟପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୁମେ ମୋ ଗୃହରେ ବାସ କର। ଏଭଳି ଚୁକ୍ତି କରି ସାୱିତ୍ରୀ ସେଇ ସମୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଏକ ଘୋଡ଼ିର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। କେତେବେଳେ ଭୁକ୍ତିରେ ଥିବା ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥିତ ହେଲେ। ଏବେ, ଚାୟା ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କରି ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ପାଦରେ ଲଙ୍ଗଡ଼ ହେବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଭୂମିକୁ ଅବମାନିତ କଲେ...