ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦେବୀ ନୀଳବସନା ଧରି, ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଥିଲେ । ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ମୋ ଭିତରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି । ଦେବୀ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହେଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ । ମୋତେ ଛାଡି ଦେବୀ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରକୃତ ଶୁଦ୍ଧତା ପାଇଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ଆମ ପାଇଁ, ହେ ଧାତୃ, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣିଛି । ଏହି ଅତି ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପୀ ଜନ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଦେବୀ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁ ପଥରେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ?" ତାଙ୍କର ଦେହ ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ତେଣୁ କେମିତି ନିଜ ପ୍ରକୃତ ରୂପକୁ ପୁନଃ ପାଇବି? ତେବେ ମହାକାଳବନର ଆନନ୍ଦମୟ ଅମରାବତୀ ନଗର ଦେଖିଲେ । ସେଠି ଭୂମିରେ ଶିପ୍ରା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ନଦୀ । ତାଙ୍କୁ କହାଗଲା, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହିଠାରେ ଯାଅ ।" ଦେବୀ ଏହି କଥା ବୁଝି, ଶୁଭ ମହାକାଳବନକୁ ପହଁଚିଲେ । ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଅଞ୍ଜନା ରୃଷିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ସେଠି ସମସ୍ତ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଓ ନିର୍ମଳ ପତିମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି । ଆଶ୍ରମ ହ୍ରଦରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲିଛି, ମଦିରା ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୀତ ଗାଉଛି । ସେଠି ଆଶ୍ରମ ମନୋହର, ପୁଣ୍ୟମୟ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ । ସେଠି ଦେବୀ ସଫେଦ ବସନ ଧରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ଶୁଭ ହେଲେ । ସେଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯାହା ମନକୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା । ହେ ବ୍ୟାସ, ଏଠି ନୀଳଗଙ୍ଗ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ । ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେ ତୀର୍ଥରେ କୃତ୍ୟ ସଫଳ ହେବ । ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏଠି ପିତୃପୂଜା, ମହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଲିନିଏଜରେ ଜନ୍ମ ନିଆଁଥିବା, ନରକରେ ବସିଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇପାରିବେ । ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ଦାନ କରି ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ଦୁଧ ଭାତ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ସାତି ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ହେ ବ୍ୟାସ, ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ଆଉ ଅଧିକ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଛି । ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଚାହିଦା ଦାନ ଦେଉଥାଏ । ଏଠି ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଦାନ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ । ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦୁଧ ପିଇ, ଦୁହୁଁ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ସମୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗର ନଗରକୁ ଯାଏ । ଏଠି ମନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁଷ୍କର ଫଳ ପାଏ । ଏପରି ଏଠି ଅଶୀ-ଏକ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଶ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ, ଅବନ୍ତୀ ମହାତ୍ମ୍ୟର ଚଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ 'ନୀଳଗଙ୍ଗ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ' ଅଟେ । ଏବେ ମହାକାଳବନର ଆନନ୍ଦମୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, କିଏ ଏବଂ କିପରି କାରଣରେ ପୂର୍ବରୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ? ସେ ସମୟରେ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଏକାଗ୍ର ମନେ ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଭବାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ସେଇ ଦେବୀ କଂସର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ନାଶ କରିଥିଲେ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଚାନୂରର ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଦେବସେନାଙ୍କ ମା, କବିମାନଙ୍କ ଭାଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟିକା, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଋଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଥିଲେ ।