ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ କହାଯାଏ—ଯିଏ ରତି ଓ ମନ୍ମଥାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦେବୀ ରତି ଓ କାମଦେବଙ୍କର କୃପା ପାଇଥିବେ। ପ୍ରଥମେ ରତିକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ କମ୍ଦର୍ପ୍ପ-କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ରତି ଓ କମ୍ଦର୍ପ୍ପଙ୍କର ଉପାସନା କରାଯିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଉପାସନା କରିଲେ ଜନମର ଏହି ଜୀବନର ଏହି ଅଭିଲାଷାଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପୂରଣ ହୁଏ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସ୍ନାନ ଓ ଉପାସନା ସମୟରେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କାପୁର, କଷ୍ଟୁରୀ, କେସର ଓ ଏହିପରି ଶୁଭ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ ରତି ଓ କମ୍ଦର୍ପ୍ପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କୁସୁମାୟୁଧ-କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାମ ଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଏଠାରେ ନିର୍ମଳ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ଧଳା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ କମଳରେ ଶୋଭିତ। ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା କୌଣସି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ରେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ସମାନ କୌଣସି ଲିଙ୍ଗ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଫୁଲ, ଧୂପ, ବିଭିନ୍ନ ଉଙ୍ଗାର ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ ମୁକ୍ତି ତାଙ୍କର ହାତରେ ରହିଥାଏ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଉପାସନା କରିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି; ଏହା ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରଢ଼ ପ୍ରୟାସରେ କରିବା ଦରକାର। ଯେତେବେଳେ ବିପଦ, ଦୁର୍ଘଟନା ଓ ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଆସିଥାଏ, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ ବନ୍ଦିତୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରାଗୀ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଖଳା, ଶିକଳ ଓ ଏହିପରି ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଲୋକମାନେ ବନ୍ଦିତୀଙ୍କ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଦ୍ରଢ଼ ପ୍ରୟାସରେ କରିବା ଦରକାର। ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବନ୍ଦିତୀଙ୍କ ପୂଜା ସମୟରେ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଉପଲକ୍ଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚୁଡ଼କୀ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ବିପଦ ଆସିଥାଏ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଶବ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀପ ଦାନ ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରେ। ପରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଭାଦ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏଠାରେ ବାର୍ଷିକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଳନ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ମହାରତ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ନିଶା ଜାଗରଣ ଉତ୍ସବ ନାରୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ; ପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର। ଏପରି, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଦୁର୍ଭରା ନାମକ ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦ ଅଛି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ବର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଦୁଇ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି କରିଲେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଭାଦ୍ର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏହି ଉପାସନା ସ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବା ଉଚିତ, ଭକ୍ତିରେ କରିଲେ ଶିବଲୋକରେ ବାସ କରିବେ। ଏଥିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର, ନିତ୍ୟ ଦେବତା, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଆଉ କିଛି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଅପୂର୍ବ ଅଟୁଟ।