ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାକୁ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନେ ଏହି ଶିପ୍ରାରେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଶିପ୍ରାର ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ, ସେହି ଜଳକୁ ପୋଖରୀମାନେ ଭିତରେ ଢେଲିଦେଉ। ଏହିପରି କଲେ, ପୋଖରୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହେଇଯିବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ। ସେମାନେ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ହେ ବ୍ୟାସ, ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଶିପ୍ରା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶିପ୍ରା ଜଳର ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ, ବିପଦ ବା ଅପମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ବା ଦରିଦ୍ରତାରେ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ପଢ଼େ ବା ଶୁଣେ, ସେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ। କେବଳ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଶିପ୍ରା ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ତଥାପି, ବ୍ୟାସ, ଏହି ଘଟଣାର ମୂଳ କଥାକୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇ, ଶାସନ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପରେ ନିଜ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ମାନବମାନେ ଭଳି ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ଦାନବଙ୍କ କୃତ୍ୟ ବିଷୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ହିସ୍ସା ଏକେକଟି କରି ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣ, ତମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ।" ଏଠାରେ କେବଳ ଦୁଇଜଣ ସେବକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ନିୟମିତ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକୃତିରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହି ଋଷିମାନେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ସମୟରେ ଭ୍ରମି ଯିବା ବେଳେ ଅଚାନକ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିରେ ଦୁଃଖିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘିଲେ, ବାହୁ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: "ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ, ମୋତେ କହ।" ତେବେ, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ଆମେ କିପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ସେଉଁଠି ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ସେମାନେକୁ ରୋକିଦେଲେ। ତାହାପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ: "ଏଠାରେ ଏବେ କୌଣସି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାସ ନାହିଁ।" ତକ୍ଷଣାତ୍ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦାନବ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ତାପ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଥିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ତିନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଯୋନିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣ ନାମରେ, ଏବଂ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନାମରେ, ଏହି ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତି ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଚୁତ ହୋଇ, ନିଜ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ପରାଜିତ ହେଲେ।