ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ହଜାର ବର୍ଷର ଏକ ବଡ଼ ଅବଧି ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସପ୍ତତି ଯୁଗ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଯୁଗଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହିଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ଚୌଦ ମନୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ମନୁମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି, ଯାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ମନୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ବିଶ୍ୱର ବିଗଳନ ଘଟେ, ଏବଂ ସେହି ବିଗଳନର ପରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆସେ; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଗଳନ ଓ ସୃଷ୍ଟି ଅନୁକ୍ରମକୁ ଶତବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା କରିହେବ ନାହିଁ । ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବିଗଳନ ଏପରି ଅନୁସୃତି ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସପ୍ତ ଋଷି ଏକାଠି ରହନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଏହି ହଜାର ବର୍ଷର ବଡ଼ ଅବଧି ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ହେ ବ୍ୟାସ, ସେ ଏକାକି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ମହାଦେବମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି । ମହାକାଳ ବନରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଠାରେ ବିଗଳନ କେବେ ଲାଗୁନାହିଁ । ସେଠିଥିବା ଲୋକମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ରମ୍ୟ ମହାକାଳ ବନରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପିତାମହ, ମରୀଚି, କଶ୍ୟପ, ରୁଦ୍ର, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ବ୍ୟାସ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ଘଟେ । ମହାକାଳ ବନର ମଧ୍ୟରେ କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନତା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଅନେକ ଯୋଗ ଚିହ୍ନ ଅଛି । ପୁନଃ ପୁନଃ ଏହି ସହର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏହାକୁ ଅଚଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ସହର ପୃଥିବୀରେ ‘ପ୍ରତିକଳ୍ପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ । ଏଠାରେ ପାଠ, ହୋମ ଓ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃକର୍ମ ହୁଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆସନ୍ତି । ସଂସାର ସଂସ୍ପର୍ଶର ଧୂଳିରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶିପ୍ରା ନଦୀର ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । କାଶୀରେ ହଜାର ମନ୍ବନ୍ତର ରହିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠି ଏହି ଶୁଭ ସହର ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଓ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଯେପରି ଏହି କଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ହେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା । ଏବଂ ଶିପ୍ରା ନଦୀର ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି । ଶୁଭ୍ର ତଳାଓ ଓ ଭୂତ ମୁକ୍ତି ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୟା ତୀର୍ଥ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ସଂଗମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଶନି ଜନ୍ମର ଶୁଭ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି । ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ମହିମା କେତେବେଳେ, କିଏ ଦ୍ୱାରା, କିପରି ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ, ଏହି ଶୁଭ ମହାକାଳ ବନରେ କେତେବେଳେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହି କଥା ବି ଜାଣିବା ଦରକାର । ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶିପ୍ରା ସମାନ ନଦୀ ନାହିଁ । ଶିପ୍ରା, ଯିଏ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦେବଲୋକରେ ଜ୍ୱର ନାଶିନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ବରାହ କଳ୍ପରେ ଏହାକୁ ‘ବିଷ୍ଣୁ ଦେହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଶିପ୍ରା ନଦୀର ଏହି ଶୁଭ କଥାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ବିବରଣ କରିବା ଉଚିତ । ମହାଦେବ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ସେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳିନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।