ପ୍ରିୟ ବ୍ୟାସଦେବ, ଶୁଣ, ଯୁଗମାନଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଠନ ଓ ଚକ୍ରାବଳୀ ଉପରେ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ କିପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅୟୁଷ୍ୟ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର ଥାଏ, ଏବଂ ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତ ଦୁଇଟି ଉଭୟ ଦୁଇଶେ ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ ହୁଏ। କଳିଯୁଗ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷର, ଏହି ହିସାବ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି। ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ କୃତଯୁଗ ପାଇଁ, ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତ୍ରେତା ପାଇଁ, ଦୁଇ ହଜାର ଚାରିଶେ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାପର ପାଇଁ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ କଳି ପାଇଁ—ଏହି ଭାବେ ଯୁଗମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମିଶି ୧୨,୦୦୦ ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ପୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ ଏହି କଥା ଶୁଣ। ଏକ ଯୁଗକୁ ୭୧ ଥର ଗୁଣନ କଲେ ଏହି ମାନବ ଚକ୍ର ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି ଦୁଇପ୍ରକାର—ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ। ପୁନି ଏକ ନୂଆ ମନୁ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ସମୟ ତାହାପରି ଆଉ ଦେଖାଯାଏ। ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷି ଏହି ସମୟ ଗଣନା କରିଥାନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାତି ଥାଏ, ଏହି ଉପରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସତ୍ତର ଯୁଗ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଅଂଶ ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି। ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ଜଣ ମନୁ, ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ୟାତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ମନୁମାନେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ପୁନ୍ୟଶ୍ଳୋକ ହେବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛେଦ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସେହି ବିଚ୍ଛେଦ ଶେଷରେ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କୁହିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ହେ ଭାରତ, ଦେବମାନେ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ବସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଘଟେ। ଏହି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏହାକୁ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ପୁନି ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେ ଏକା, ବ୍ୟାସ, ମହାଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଅଛନ୍ତି। ମହାକାଳବନରେ ଥିବା ସେମାନେ, ବ୍ୟାସ, ପ୍ରଳୟରେ ବି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ରୋଗ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମଧୁର ଅରଣ୍ୟରେ, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ମରୀଚି, କଶ୍ୟପ, ରୁଦ୍ର, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଭଳିଭାବେ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବ୍ୟାସ। ମହାକାଳବନରେ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି। ସେଠି ଅନେକ ଯୋଗ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ମହାତ୍ମା, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ। ପୁନି ପୁନି ଏହି ସହର ତିଆରି ହେବ, ଏହି ସହର ଅଚଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସହର ପୃଥିବୀରେ ‘ପ୍ରତିକଳ୍ପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ବ୍ୟାସ। ପାଠ, ହୋମ ଓ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟା ସହିତ ଆହୁତି ଦିଆଯିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆସିବେ। ସଂସାର ଧୂଳିରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଧ୍ଧ ହେବେ। କାଶୀରେ ଏକ ହଜାର ମନ୍ବନ୍ତର ରହିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଠାରେ ମିଳେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଓ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସହର ଏକାକାର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ସଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ। ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି କଥା, ହେ ପାପଶୂନ୍ୟ ବ୍ୟାସ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଯେପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି। ଏହି ଶିପ୍ରା ନଦୀର ପବିତ୍ର, ପାପନାଶିନୀ ଗାଥା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀ ଓ ଭୂତମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି।