ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଏକ ଅପୂର୍ବ ନଗରୀର ରୂପ, ଯାହାର ପ୍ରତିଟି ଦିଗ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଲୌକିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା। ଏହି ନଗରୀର ଦେବାଳୟ ଓ ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ରତ୍ନମଣି ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲର ପାର୍ଦ୍ଦାରେ ତିଆରି, ତଳମାଟି ବେରିଲ ମଣିରେ ମଣିମାୟ। ଲାଲ ମଣିର ଦ୍ୱାରସୀମା ଓ ଦ୍ୱାରପୋଷ୍ଟରେ ଶୋଭିତ, ଗୃହମଧ୍ୟର ଓ ଦ୍ୱାରମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ମଣିରେ ତିଆରି। ପ୍ରତି ଘରରେ ସୁନାର ସ୍ତମ୍ଭ, ହରିଦ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ଏହି ନଗରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନକୁଳ, କୁଆଁ, ତାଳାବ ଓ ହ୍ରଦ ରହିଛି; ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ହଂସ, କୁଙ୍କୁଣି ଓ ମୟୂର ଦଳରେ ଶୋଭିତ। କେଉଁଠି ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁଠି କୋଇଲି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛି। ଏହି ନଗରୀ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ବସିଛନ୍ତି, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଓ ଅନେକ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଉଛନ୍ତି। ନଗରୀର ରାସ୍ତା ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମାଳା ପରି ତୋରଣ ଶାରି ଲାଗିଛି। ସେଠାରେ ବିରାଜିତ ଅଛି ଅଲକା ନାମକ ମଧୁର ନଗରୀ, ଯାହା କୁବେରଙ୍କ ମହାଲ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଭୋଗବତୀ ନାମକ ଦେବନଗରୀ ବି ଅଛି, ଯାହା ଭାରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ନିବାସ। ସମ୍ୟମନୀ ନାମକ ପ୍ରମୁଖ ନଗରୀ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି। ଦେବମାନ୍ୟ ଶୋଭାମୟ ନଗରୀ ବି ଅଛି, ଯାହାକୁ ବାସବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏପରି ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ଥିବା କଥା କୁହାଯାଏ। କେଉଁଠି କଳା ପଳା ଦ୍ୱାର ଓ ଶୁଭ ଯବ ମଠିର ଘଡ଼ି ରଖାଯାଇଛି। କେଉଁଠି ଯୁବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଛୁଆମାନେ ବେଦ ପାଠରେ ଲିନ। କେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ପରେ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ କରି ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଦାନ ଦେଉଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଉଦ୍ୟାନ ଲଗାଯାଉଛି, କେଉଁଠି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥୁତି ହେଉଛି। କେଉଁଠି କଥାବାଚକ କଥା ଓ ଚର୍ଚ୍ଚାର ମହିମା କୁହୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ପହଳାମାନେ କୁଷ୍ତି ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ନାଟକରେ ଅଭିନୟ ଲିନ। ସେଠାରେ ଅନେକ ଖେଳମେଳ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଶୋଭାମୟ କଳାବର୍ଣ୍ଣୀ, ଷୋଳ ଓଷ୍ଠୀ ଯୁବତୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ୟାସଦେବ, ଏହି ମଧୁର ନଗରୀ ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନଗରୀ ବିଶାଳ, ପବିତ୍ର ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ଏହି ଅଲୌକିକ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ନଗରୀ 'ବିଶାଳା' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଯିଏ ସଦା 'ବିଶାଳା' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ବିଶାଳା ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ନଗରୀ, ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ କୃତ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପିତୃକର୍ମରେ ଏହି କଥା ଗାୟନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ଯେଉଁବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ଶିବ ଲୋକ ଲାଭ କରେ। ବିଶାଳାର ଫଳ ଅନନ୍ତ, ଅନ୍ୟ ନଗରୀର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ। ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଜନିତ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର ହୁଏ। ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ୟାସଦେବ, ବିଶାଳା ଓ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନଗରୀ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ 'ବିଶାଳା' ଖଣ୍ଡର ଶେଷ ହେଲା, ଏହା ଅବନ୍ତୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅଂଶ ଓ ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡର ଏକାଶି ହଜାର ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏହି ଶୁଭ କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲି, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ବିଷୟରେ। ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି କଥା ସାଧାରଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ବ୍ୟାସ କୃତ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଗାଥା, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଓ ପାପ ନାଶକ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ। ଯେଉଁଠି ଲିମିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଅଛି, ସେତେ ଅଛି; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ମହାମାନ୍ୟ। ସେ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାର କରି, ଏହି ଗଣନା ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିରିଶି କଳା ଥାଏ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କୁହନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦୁଇ ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ, ଏବଂ ଅୟନ ଘୋଷିତ।